Bakteri nedir?
Bakteri gözle görülemeyen ufak, minik canlılardır. Ancak mikroskopla görülebilirler. Bakteriler o kadar minik canlılardır ki ancak 2.000 tanesi yan yana geldiğinde bir toplu iğne başı
büyüklüğüne ulaşırlar. Bakteriler her yerde yaşayabilirler (gıdaların çoğunda, derimizin üzerinde,
tırnaklarımızda, saçlarımızda ve her türlü yüzeyde). Bunlar her yerde bulunur ama çoğu insana
zarar vermez. Hatta bazıları yoğurt ve peynir gibi gıdaların üretimine yardım ederler. Çoğu bakteri, bize zararlı olmayabilir. Ancak gıdalar ve sağlığımız için esas tehlike, gıdalara bulaştıktan sonra uygun koşullarda üreyerek hastalık yapan bakteriler yani patojen bakterilerdir.
Patojenik bakterinin gıdaya bulaştığını koklayarak ve/ veya tadarak anlayamayız . Tehlikeli gıdanın normal gözükmesi mümkündür. Yemek çürüten mikroplar genellikle zehirlenmeye
yol açmaz ama çok miktarda bulunursa hasta olmamıza yol açabilir.
Bakteriler nasıl çoğalır?
Bakterilerin çoğalmasına neden olan unsurlar;
Gıda,
Rutubet,
Sıcaklık
Zaman
Bakteriler o kadar minik canlılardır ki ancak 2000 tanesi yan yana geldiğinde bir toplu iğne başı büyüklüğüne ulaşırlar. Bakteri ikiye bölünerek çoğalırlar. Bakteriler uygun koşullarda hızla ürerler ve tek bir bakteriden 7 saat içinde 2 milyon, 12 saat içinde 1 milyar bakteri oluşabilir.
Bazı bakteriler 10 veya 20 dakikanın içinde bölünüp çoğalmaya başlar. Bakteriler oda sıcaklığında hızla ürerler. Bu yüzden beslenme saati için bir gün önceden hazırladığınız yiyecekleri (özellikle et, süt, yumurta ve bunlardan hazırlanmış yiyecekleri) hemen buzdolabına kaldırın. Sakın mutfak tezgahında yada masasında bırakmayın!!
Hangi gıdalar daha risklidir?
Bazı gıdalar yüksek risk grubundadır. Yüksek risk gıdalar genellikle nemli veya yüksek proteinli gıdalardır. Az riskli gıdalar az nemli, az proteinli ve az asitli olur. Yüksek riskli gıdaların tekrar ısıtılmasında daha dikkatli olmak gerekir.
Yüksek riskli gıdalar
Pişirilmiş etler
Süt ürünleri
Çiğ yumurta
Deniz ürünleri
Düşük riskli gıdalar
Kurutulmuş veya salamura gıdalar
Yüksek miktarda tuzlu veya şekerli gıdalar
Koruyucu katkı maddesi olan gıdalar
Bakteriler gıdalara nasıl bulaşır?
Bakteriler kendi başlarına hareket edemezler. Soframıza gelmeden önce gıdalara çeşitli kaynaklardan zararlı maddeler bulaşabilir ve böylelikle gıdalarımız kirlenir. Bakteriler gıdaya bulaşmak için mutlaka bir aracıya gereksinim duyarlar. Bakteri bir gıdadan diğerine temasla
geçebilir. Bakteri çoğu zaman insanlardan gıdalara aktarılır. Burun, eller, kulaklar ve boğazda genelde gıda zehirlenmesine yol açabilecek bakteriler bulunur. Hapşırma, öksürme, tükürmek gibi eylemlerle hastalık bulaştırılır. Özellikle tırnak altlarında gıda için zararlı bakteri bulunur.
Bağırsaklarda da zararlı bakteri bulunur. Tuvalete gittiğinizde ellerinize kolayca bulaşır. Bu yol aracılığı ile de gıdaya geçebilir. Bakteriler, gıdalara bulaşabilmek için mutlaka bir aracıya gereksinim duyarlar. Bu aracılar, özellikle insanlar ve hayvanlardır.
Ayrıca toz, toprak, haşere, kemirgen ve diğer hayvanlar, çöpler, kirli araç-gereçler, yüzeyler ve giysiler de bakterinin gıdalara bulaşmasına yardım eden aracılardandır. İnsan bir çok zararlı bakterinin kaynağıdır.
İnsanların;
derisindeki ufak yara, kesik ve çatlaklarda,
saç ve giysilerinde,
sümük ve tükürüklerinde,
tuvalet sonrası yıkanmamış ellerinde, çok sayıda bakteri bulunur.
Bakteriler gıdalara “çapraz bulaşma” adı verilen yolla da bulaşabilir. Çapraz bulaşma temiz bir yiyeceğe gıda olmayan ve bakteri içeren etmenlerden bakteri bulaşmasıdır.
Bakteriler gıdalara bulaşır ise ne olur?
Zararlı bakteriler gıdalara bulaştıktan sonra hızla üremeye başlayarak gıdanın bozulmasına neden olurlar. Bazı bakteriler gıdalara bulaştıktan sonra kendileri için uygun koşullarda spor adı verilen bir kılıf oluşturarak daha güçlü ve dayanıklı hale gelirler. Bakteri veya bakterinin zehri ile kirlenmiş bir gıdanın yenmesi sonucunda ishal, bulantı, kusma, şiddetli karın ağrısı gibi şikayetler başlar ve hastalanırız. Bu şikayetlere bazen ateş de eklenebilir.
Gıda zehirlenmesinden şüpheleniyorsanız ne yapmalısınız?
Gıda zehirlenmesinin belirtileri mide bulantısı, karın ağrısı, kusma ve ishaldir. Bu gibi durumlarda ishal ve kusmayı artıracak düşüncesiyle hiçbir şey yememek yanlış bir davranıştır. İshali kontrol altına almanın en iyi yolu:
Bol miktarda temiz içme suyu, ayran, taze sıkılmış elma suyu gibi içecekleri tüketmek,
Yoğurt, pirinç lapası, haşlanmış patates gibi gıdaları yemek ve dinlenmektir.
Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
Hijyenik bir gıda, temiz, bozulmamış ve içinde sağlığa zararlı maddeler bulundurmayan gıdadır. Açıkta satılan gıdalar hem temiz değildir, hem de uygun koşullarda bulunmadıkları için bozulmuş olabilirler. Bu nedenle;
Açıkta satılan yiyecekleri satın almayın.
Etiketinde üretim izni olmayan ürünleri satın almayın.
Gıda satın alırken mutlaka etiketindeki son kullanma tarihini okuyun.
Son kullanma tarihi geçen ürünleri satın almayın. Gıdalar uygun şekilde saklanmazsa; bozulur, besin öğesi kayıpları oluşur ve sağlığı bozucu hale gelebilir.
Süt, yoğurt, köfte ve yumurta gibi gıdaları mutfak masasının/ tezgahının üzerinde bırakmayın ve hemen buzdolabına koyun. Çünkü bu tür protein içeriği yüksek besinler oda sıcaklığında çok çabuk bozulurlar.
Beslenme çantanız ve yiyeceklerinizi kalorifer üstü gibi sıcak yerlerde bekletmeyin.
Çiğ ve pişmiş veya pişirilmeye gerek duyulmadan yenecek gıdaları birbirinden ayrı yerlerde hazırlayın. Böylece çiğ gıdalarda bulunan bakterilerin pişmiş gıdalara geçişini önlemiş olursunuz.
Sebze ve meyveleri bol suda iyice yıkayın.
Yemeklerinizin iyice piştiğinden emin olun. Çünkü yüksek sıcaklıkta ve iyi pişmiş yemeklerde bakteriler kolaylıkla ölür.
Yere düşen yiyecekleri asla yemeyin.
Yere düşen çatal, kaşık vb. kullanmayın.
Çizilmiş, çatlamış veya kırık tabak ve bardakları kullanmayın.
Boş kutu, paket veya çöpleri mutfak tezgahına yada masasına bırakmayın, çöpe atın.
Beslenme çantanızı hiçbir zaman yere koymayın.
Gıdaların kirlenmesi ve sağlığı bozucu hale gelmelerini önlemek için kişisel temizliğinize, gıdanın temizliğine ve gıda ile temas eden araç gereç temizliğine dikkat etmelisiniz.
Gıda zehirlenmelerinden korunmak için ne yapmalıyız?
Gıdaların kirlenmesi ve sağlığı bozucu hale gelmelerini önlemek için kişisel temizliğinize, gıdanın temizliğine ve gıda ile temas eden araç gereç temizliğine dikkat etmelisiniz.
Ellerimizi en uygun şekilde nasıl yıkamalıyız?
Elleri yıkarken sırayla;
Ellerin dayanabileceği sıcaklıkta sıcak suyu açın.
Bilekleri ve parmak uçlarını iyice sabunlayın.
El parmak aralarını 20 saniye kadar ovuşturun.
Akan su altında ellerinizi iyice durulayın.
Temiz bir kağıt havlu veya havlu ile ellerinizi kurulayın.
Ellerinizi yıkadıktan sonra asla üstünüze sürerek kurulamayın!! Çünkü giysinizdeki bakteriler temiz ellerinize bulaşabilir.
Eller ne zaman yıkanmalı?
Yemeklerden önce ve sonra,
Yemek hazırlamadan önce ve sonra,
Diş, ağız, yüz, göz temizliği yapmadan önce,
Tuvaleti kullandıktan sonra,
Kirli, tozlu bir işi tamamladıktan sonra,
Dışarıdan eve geldikten sonra,
Hasta ziyaretinden sonra,
Burnunu elledikten , öksürüphapşırdıktan sonra,
Kirli gördüğün her zaman,
Çamur/toprak ile oynadıktan sonra,
Parayı elledikten, para alış verişinden sonra,
Kedi, köpek ve diğer tüm hayvanları elledikten sonra
Yukarıdakilere uyan hiçbir iş yapılmasa bile gün içinde çeşitli saatlerde (her zaman temiz görünecek şekilde) 15-30 saniye yıkanmalıdır.
Kişisel Hijyen
Gıdalara bakteri bulaşmasının en önemli araçlarından biri insanlardır. Bu sebeple, kişisel hijyene dikkat edilmelidir.
Kişisel temizliğin sağlanmasında, el temizliğinin yanı sıra genel vücut temizliği ve diş temizliği de çok önemlidir.
Haftada en az 2 kez yıkanmalı ve dişlerimizi de günde en az 3 defa fırçalamalıyız.
Bakteri gözle görülemeyen ufak, minik canlılardır. Ancak mikroskopla görülebilirler. Bakteriler o kadar minik canlılardır ki ancak 2.000 tanesi yan yana geldiğinde bir toplu iğne başı
büyüklüğüne ulaşırlar. Bakteriler her yerde yaşayabilirler (gıdaların çoğunda, derimizin üzerinde,
tırnaklarımızda, saçlarımızda ve her türlü yüzeyde). Bunlar her yerde bulunur ama çoğu insana
zarar vermez. Hatta bazıları yoğurt ve peynir gibi gıdaların üretimine yardım ederler. Çoğu bakteri, bize zararlı olmayabilir. Ancak gıdalar ve sağlığımız için esas tehlike, gıdalara bulaştıktan sonra uygun koşullarda üreyerek hastalık yapan bakteriler yani patojen bakterilerdir.
Patojenik bakterinin gıdaya bulaştığını koklayarak ve/ veya tadarak anlayamayız . Tehlikeli gıdanın normal gözükmesi mümkündür. Yemek çürüten mikroplar genellikle zehirlenmeye
yol açmaz ama çok miktarda bulunursa hasta olmamıza yol açabilir.
Bakteriler nasıl çoğalır?
Bakterilerin çoğalmasına neden olan unsurlar;
Gıda,
Rutubet,
Sıcaklık
Zaman
Bakteriler o kadar minik canlılardır ki ancak 2000 tanesi yan yana geldiğinde bir toplu iğne başı büyüklüğüne ulaşırlar. Bakteri ikiye bölünerek çoğalırlar. Bakteriler uygun koşullarda hızla ürerler ve tek bir bakteriden 7 saat içinde 2 milyon, 12 saat içinde 1 milyar bakteri oluşabilir.
Bazı bakteriler 10 veya 20 dakikanın içinde bölünüp çoğalmaya başlar. Bakteriler oda sıcaklığında hızla ürerler. Bu yüzden beslenme saati için bir gün önceden hazırladığınız yiyecekleri (özellikle et, süt, yumurta ve bunlardan hazırlanmış yiyecekleri) hemen buzdolabına kaldırın. Sakın mutfak tezgahında yada masasında bırakmayın!!
Hangi gıdalar daha risklidir?
Bazı gıdalar yüksek risk grubundadır. Yüksek risk gıdalar genellikle nemli veya yüksek proteinli gıdalardır. Az riskli gıdalar az nemli, az proteinli ve az asitli olur. Yüksek riskli gıdaların tekrar ısıtılmasında daha dikkatli olmak gerekir.
Yüksek riskli gıdalar
Pişirilmiş etler
Süt ürünleri
Çiğ yumurta
Deniz ürünleri
Düşük riskli gıdalar
Kurutulmuş veya salamura gıdalar
Yüksek miktarda tuzlu veya şekerli gıdalar
Koruyucu katkı maddesi olan gıdalar
Bakteriler gıdalara nasıl bulaşır?
Bakteriler kendi başlarına hareket edemezler. Soframıza gelmeden önce gıdalara çeşitli kaynaklardan zararlı maddeler bulaşabilir ve böylelikle gıdalarımız kirlenir. Bakteriler gıdaya bulaşmak için mutlaka bir aracıya gereksinim duyarlar. Bakteri bir gıdadan diğerine temasla
geçebilir. Bakteri çoğu zaman insanlardan gıdalara aktarılır. Burun, eller, kulaklar ve boğazda genelde gıda zehirlenmesine yol açabilecek bakteriler bulunur. Hapşırma, öksürme, tükürmek gibi eylemlerle hastalık bulaştırılır. Özellikle tırnak altlarında gıda için zararlı bakteri bulunur.
Bağırsaklarda da zararlı bakteri bulunur. Tuvalete gittiğinizde ellerinize kolayca bulaşır. Bu yol aracılığı ile de gıdaya geçebilir. Bakteriler, gıdalara bulaşabilmek için mutlaka bir aracıya gereksinim duyarlar. Bu aracılar, özellikle insanlar ve hayvanlardır.
Ayrıca toz, toprak, haşere, kemirgen ve diğer hayvanlar, çöpler, kirli araç-gereçler, yüzeyler ve giysiler de bakterinin gıdalara bulaşmasına yardım eden aracılardandır. İnsan bir çok zararlı bakterinin kaynağıdır.
İnsanların;
derisindeki ufak yara, kesik ve çatlaklarda,
saç ve giysilerinde,
sümük ve tükürüklerinde,
tuvalet sonrası yıkanmamış ellerinde, çok sayıda bakteri bulunur.
Bakteriler gıdalara “çapraz bulaşma” adı verilen yolla da bulaşabilir. Çapraz bulaşma temiz bir yiyeceğe gıda olmayan ve bakteri içeren etmenlerden bakteri bulaşmasıdır.
Bakteriler gıdalara bulaşır ise ne olur?
Zararlı bakteriler gıdalara bulaştıktan sonra hızla üremeye başlayarak gıdanın bozulmasına neden olurlar. Bazı bakteriler gıdalara bulaştıktan sonra kendileri için uygun koşullarda spor adı verilen bir kılıf oluşturarak daha güçlü ve dayanıklı hale gelirler. Bakteri veya bakterinin zehri ile kirlenmiş bir gıdanın yenmesi sonucunda ishal, bulantı, kusma, şiddetli karın ağrısı gibi şikayetler başlar ve hastalanırız. Bu şikayetlere bazen ateş de eklenebilir.
Gıda zehirlenmesinden şüpheleniyorsanız ne yapmalısınız?
Gıda zehirlenmesinin belirtileri mide bulantısı, karın ağrısı, kusma ve ishaldir. Bu gibi durumlarda ishal ve kusmayı artıracak düşüncesiyle hiçbir şey yememek yanlış bir davranıştır. İshali kontrol altına almanın en iyi yolu:
Bol miktarda temiz içme suyu, ayran, taze sıkılmış elma suyu gibi içecekleri tüketmek,
Yoğurt, pirinç lapası, haşlanmış patates gibi gıdaları yemek ve dinlenmektir.
Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
Hijyenik bir gıda, temiz, bozulmamış ve içinde sağlığa zararlı maddeler bulundurmayan gıdadır. Açıkta satılan gıdalar hem temiz değildir, hem de uygun koşullarda bulunmadıkları için bozulmuş olabilirler. Bu nedenle;
Açıkta satılan yiyecekleri satın almayın.
Etiketinde üretim izni olmayan ürünleri satın almayın.
Gıda satın alırken mutlaka etiketindeki son kullanma tarihini okuyun.
Son kullanma tarihi geçen ürünleri satın almayın. Gıdalar uygun şekilde saklanmazsa; bozulur, besin öğesi kayıpları oluşur ve sağlığı bozucu hale gelebilir.
Süt, yoğurt, köfte ve yumurta gibi gıdaları mutfak masasının/ tezgahının üzerinde bırakmayın ve hemen buzdolabına koyun. Çünkü bu tür protein içeriği yüksek besinler oda sıcaklığında çok çabuk bozulurlar.
Beslenme çantanız ve yiyeceklerinizi kalorifer üstü gibi sıcak yerlerde bekletmeyin.
Çiğ ve pişmiş veya pişirilmeye gerek duyulmadan yenecek gıdaları birbirinden ayrı yerlerde hazırlayın. Böylece çiğ gıdalarda bulunan bakterilerin pişmiş gıdalara geçişini önlemiş olursunuz.
Sebze ve meyveleri bol suda iyice yıkayın.
Yemeklerinizin iyice piştiğinden emin olun. Çünkü yüksek sıcaklıkta ve iyi pişmiş yemeklerde bakteriler kolaylıkla ölür.
Yere düşen yiyecekleri asla yemeyin.
Yere düşen çatal, kaşık vb. kullanmayın.
Çizilmiş, çatlamış veya kırık tabak ve bardakları kullanmayın.
Boş kutu, paket veya çöpleri mutfak tezgahına yada masasına bırakmayın, çöpe atın.
Beslenme çantanızı hiçbir zaman yere koymayın.
Gıdaların kirlenmesi ve sağlığı bozucu hale gelmelerini önlemek için kişisel temizliğinize, gıdanın temizliğine ve gıda ile temas eden araç gereç temizliğine dikkat etmelisiniz.
Gıda zehirlenmelerinden korunmak için ne yapmalıyız?
Gıdaların kirlenmesi ve sağlığı bozucu hale gelmelerini önlemek için kişisel temizliğinize, gıdanın temizliğine ve gıda ile temas eden araç gereç temizliğine dikkat etmelisiniz.
Ellerimizi en uygun şekilde nasıl yıkamalıyız?
Elleri yıkarken sırayla;
Ellerin dayanabileceği sıcaklıkta sıcak suyu açın.
Bilekleri ve parmak uçlarını iyice sabunlayın.
El parmak aralarını 20 saniye kadar ovuşturun.
Akan su altında ellerinizi iyice durulayın.
Temiz bir kağıt havlu veya havlu ile ellerinizi kurulayın.
Ellerinizi yıkadıktan sonra asla üstünüze sürerek kurulamayın!! Çünkü giysinizdeki bakteriler temiz ellerinize bulaşabilir.
Eller ne zaman yıkanmalı?
Yemeklerden önce ve sonra,
Yemek hazırlamadan önce ve sonra,
Diş, ağız, yüz, göz temizliği yapmadan önce,
Tuvaleti kullandıktan sonra,
Kirli, tozlu bir işi tamamladıktan sonra,
Dışarıdan eve geldikten sonra,
Hasta ziyaretinden sonra,
Burnunu elledikten , öksürüphapşırdıktan sonra,
Kirli gördüğün her zaman,
Çamur/toprak ile oynadıktan sonra,
Parayı elledikten, para alış verişinden sonra,
Kedi, köpek ve diğer tüm hayvanları elledikten sonra
Yukarıdakilere uyan hiçbir iş yapılmasa bile gün içinde çeşitli saatlerde (her zaman temiz görünecek şekilde) 15-30 saniye yıkanmalıdır.
Kişisel Hijyen
Gıdalara bakteri bulaşmasının en önemli araçlarından biri insanlardır. Bu sebeple, kişisel hijyene dikkat edilmelidir.
Kişisel temizliğin sağlanmasında, el temizliğinin yanı sıra genel vücut temizliği ve diş temizliği de çok önemlidir.
Haftada en az 2 kez yıkanmalı ve dişlerimizi de günde en az 3 defa fırçalamalıyız.