Böbrek ve mesane hastalıkları erkek ya da kadın fark etmeksizin herkesin başına sık gelen ve küçüklü büyüklü sorunlar yaşatan hastalıklardır. Fakat, kadınlara kıyasla idrar yollarına daha az özen gösteren tarafın erkekler olduğunu biliyoruz. Diğer yandan cinsel organlar ile sindirim organlarının birbirleriyle bağlantılı olması nedeniyle bu tür hastalıkların erkeklerde görülme sıklığı daha fazladır. Mesane, böbreklerin çalışarak oluşturduğu idrarın vücuttan çıkmadan önce toplandığı kese şeklindeki organdır. Halk arasında “Sidik torbası” ya da “idrar torbası” diye bilinen organ, mesanedir. Böbrek ve mesane ile ilgili en sık görülen hastalık böbrek taşlarıdır. Diğer yandan görülme sıklığına göre böbrek ağrısı, idrar torbası iltihabı, idrar zorluğu, idrar tutukluluğu, idrar yollarında yanma, idrar yerine kan çıkarma ve en ağır hastalık türü olarak kanser gibi diğer hastalıklarla da karşılaşılabiliyor. Bahsini ettiğimiz bu hastalıklara geçmeden önce en sık görülen böbrek hastalığını, böbrek taşlarını incelemekte fayda var.
Böbrek Taşları:
Çok çeşitli sebeplerden ortaya çıkan yine çok farklı türlerde böbrek taşı çeşidi vardır. Bu çeşitleri, böbrek taşlarına sebep olan kimyasal maddeler belirler; kalsiyum oksalat, kalsiyum fosfat, amon-yumürat, sodyum ürat, kalsiyum karbonat, sistin, amonyum fosfat ve benzeri taşlar söz konusudur. Böbrek taşı sorunlarının kötü bir özelliği de sinsi ve sessiz olmaları ve kolay kolay belirti vermemeleridir. Bazı tipler hiç görünmezken başka bazı türleri basit röntgen yöntemleriyle görmek mümkündür. Diğer türlü taşların görülmesi de “intravenöz piyelografi” adı verilen özel bir yöntem sayesinde mümkündür. Vakaların yüzde sekseninde böbrek taşı tek tarafta, yani böbreğin sağ tarafında oluşur. Erkeklerde kadınlara oranla iki kat fazla görülen böbrek taşı vakalarında bazen tek parça, bazen de parçalar halinde böbrek taşı görülebilir. Bu taşlar 0,5 santimetre ile 5 santimetre gibi önemli oranlar arasında büyüklüklere sahiptir.
Böbrek Taşı Nedenleri:
Böbrek taşlarının pek çok nedeni olabilir. Bunların başında A vitamininin eksikliği, darlık yaşayan idrar yollarındaki akış yavaşlaması, uzun süre yatmasına neden olan hastalıklar, kronik kemik iltihabı veya D vitamini fazlalığı gibi nedenler gelir. Böbrek taşladı, bazen de bir metabolizma bozukluğundan kaynaklanabilir. Ya da kalıtsal özelliğe de sahip olduğu bilinen taşlar görülmüştür. Taşın oluşma sebebi ise idrar yoğunluğunun artması ya da çözünen maddelerin aşırı miktarda idrarda bulunmasıdır. Diğer yandan idrar içinde kristalleşmeye yönelik davranan maddeler olması, herhangi bir engel nedeniyle idrar akışının durması ya da yavaşlaması, idrardaki asit dengesi ve derecesinin değişmesi, çökelti oluşturacak maddelere zemin hazırlayacak tepkimelerin yaşanması ve idrardaki bakterilerin çoğalması gibi nedenlerden de söz edilebilir.
Böbrek Taşı Belirtileri:
Daha önce de söylediğimiz gibi böbrek taşları başlangıçta uzun süre kendini belli etmeyebilir ya da ufak ve önemsenmeyecek ağrılarla ortaya çıkar. Ağrılar o kadar şiddetsiz olur ki kişinin aklına böbrek taşı gibi bir ihtimal getirmez. Fakat zamanla ağrının şiddeti arttıkça ve idrarın içinde kum taneleri gözükmeye başladıkça kendini yavaş yavaş belli etmeye başlar. Bir anda kendini gösteren şiddetli ağrı nöbetleri, önce ara ara gelirken daha sonra bel civarında süreklilik kazanmaya başlar. Kadınlarda başka yerlerde gözükebilen böbrek taşı ağrısı erkeklerde erbezleri ve cinsel organın baş kısmında, makatın etrafında daha yaygın ve şiddetli görülür. Ağrının şiddetli gözüktüğü zamanlarda iç huzursuzluğu, bunalım, soğuk terleme, bel kısmında ve kaslarda kasılma ve hatta kusma ile bulantı görülür. Özelliklerde taşlar düşürme aşamasındayken ve idrar yollarından çıkmaktayken hastaya son derece şiddetli bir ağrı verir. Bu ağrılar esnasında hastanın çıkardığı idrar, az miktarda olur ve bariz bir şekilde kan içerir. Ne zaman ki taş, böbrek havuzuna geri döner ya da idrar kesesine geçişi sağlar, ancak o zaman tüm bu belirtiler hafifler.
Böbrek Taşlarının Tedavisi:
Böbrek taşı tedavisi geleneksel yöntemler gereği üç aşamada gerçekleşir. Bunlardan ilki, ağrı tedavisi, diğerleri de taşın oluşmasına neden olan genel koşulları ortadan kaldırmaya yönelik tedavi ve böbreğin fonksiyonlarını bozan ve/ veya sürekli ağrıya neden olan taşları ortadan kaldırmak isteyen cerrahi tedavi.
Tedavide Yeni Yöntemler:
Önceki başlıkta “geleneksel yöntemler” ifadesini kullanmamızın nedeni biraz da bu yeni yöntemlerin söz konusu olmasıdır. İsveç’te hazırlanıp Almanya ve İngiltere’de gelişimi sağlanan perkütan litotripsi adlı metod ile geleneksel yöntemlere pek çok üstünlükler sağlandı. Deri üzerinde açılan bir delikten, sağlıklı ve zararsız tıbbi gereçler yardımıyla böbrek taşlarının alınmasını sağlayan bu yöntem ile böbrek taşları daha masrafsız, acısız, seri ve olumlu sonuçlar ile yok edilebiliyor. Genel ya da lokal anestezi ile yapılabilen bu yöntemin ardından hastalar, operasyonun hemen ardından ayağa kalkabiliyor ve beslenme hayatlarına devam edebiliyorlar.
Böbrek Ağrıları: Böbrek ağrısının pek çok farklı nedeni olabilir. Bunların içinde böbrek taşı, idrar damarının tıkanması ve düzensiz idrar akışı, böbrekte tümür, böbreklerden çıkan zehirli atıkları mesaneye taşımakla görevli kanallarda taş, tümör, kan pıhtısı gibi maddelerin bulunması ve böbrek apsesi gibi nedenler vardır. Bu ağrılar terleme, ateş ve kusma da yaratabilir.
İdrar Torbası İltihabı: Diğer adı da “mesane” olan idrar torbasının bakteri ve virüslerce iltihap kapması sonucu meydana gelen bu hastalığın bilimsel adı “sistit” olarak belirlenmiştir. Karın bölgesinin altında ve kasıklarda ağrılara neden olan bu hastalık, hastanın çok sık tuvalet ihtiyacı hissetmesini sağlar. Her tuvalet ihtiyacından sonra da idrar kanallarında yanma ya da bazen kanlı idrar da görülebilir. Bu hastalığın sebep olduğu ağrıları dindirmek içinse karına sıcak su presi yapılır. Torba ya da ısıtılmış havlu kullanılabilir.
İdrar Tutukluğu: Zor bir hastlık olan idrar tutukluğu, idrar torbası dolu olduğu halde hastanın idrarını yapmakta zorlanmasına neden olur. Alt karın bölgesinde gerginlik ve hafif bir basınçta bile ağrı görülür. Bilimsel adı akut retansiyon olan bu hastalığın sebepleri çok türlüdür: Böbrekte taş, prostatta büyüme, kalıtsal sorunlar taşıyan idrar yolları, aşırı alkol tüketimi, mesane felci, frengi, sinirsel durumlar ya da üşütmek bile bu tutukluğun sebebi olabilir. İdrar tutukluğuna karşı tedbir olarak alınacak ilk şey, hastanın karnına, içinde sıcak su olan bir şişe konması ya da sıcak su ile yapılan banyoda idrarı çıkarmaya çalışmaktır.
İdrar Yollarında Yanma: Bunun da çeşitli nedenleri söz konusu olabilir. Frengi (bel soğukluğu), ülser, idrar yolu iltihabı, prostat iltihabı, mesane tümörü veya apandisit gibi nedenler ilk akla gelen ve en sık görülenlerdir. Bu yüzden bu hastalığın tedavisi için hastalığın sebebini tespite öncelik verilir.
İdrar Zorluğu: Bir tür idrar tutukluğu sayılan idrar zorluğu, tutukluğun daha zor ve ileri bir aşamasıdır. Hastanın birkaç gün tuvalete çıkmasını engelleyen idrar zorluğuna, tıpta “Anüri” adı verilmektedir. İdrar tutukluğundan önemli bir farkı da şudur ki idrar torbası (mesane) aslında boştur. Hastalık sahibinde uyuklama hali, baş ağrıları, kaslarında oynama ve kusma gibi sonuçlara neden olur. Başlıca sebepleri böbrek hastalıkları, yaralanmış mesane ya da idrar yollarındaki taşlar olabilir.
İdrarda Kan: Bilimsel tıp dilinde adına “hematüri” denilen bu vaka, çok önemli hastalıkların işareti olabilir. Özellikle böbrek taşı vakalarında çok ortaya çıkan bu durum idrar yolu veya prostat iltihabı, mesane taşı, böbrek kanaması, böbrek hastalıkları ya da tamamen farklı bir başka hastalığın belirtisi olabilir. O yüzden böyle bir olayın yaşanması durumunda vakit kaybetmeden doktora görünmek gerekir.
Kanser: Pek çok nedeni olan kanser, böbrek ya da mesanede bulunan sorunlar nedeniyle de ortaya çıkabilen zor ve ölümcül bir hastalıktır. Özellikle böbrek ve mesane ile ilgili ortaya çıkan kanserler, aşırı sigara ve alkol tüketimi, anti-hijyenik ya da dengesiz iklimli ortamlarda uzun süre bulunulduğunda ortaya çıkar. Bu tür kanserlerin belirtileri ve gerçekleşince doktora gidilmesi gereken durumları şunlardır: -Makat veya rahimden gelen ve normal olmayan kanama ile akıntılar -Uzun süreli ve iyileşmeyen yaralar -Yutmada zorluk yaşanması veya hazım bozuklukları -Vücuttaki ben ve siğillerde görülen değişimler -Göğüsler başta olmak üzere vücudun herhangi bir yerinde görülen ve ele gelebilen şişlikler Bu tür belirtiler iki veya daha fazla hafta sürerse kişinin derhal doktora gitmesi gerekecektir.
Böbrek ile İlgili Diğer Tanımlar
Prostat: Erkeklerde, idrar torbasının altında ve idrar yolu başında ortaya çıkan ve genital sisteme dahil olan bir tür bez.
Tenesmus: Makat veya idrar torbasının iltihaplanması ihtimalinde görülen, idrar boşaltımında ağrı ve defekasyon hali. Ürografi: Damardan verilen kontrast maddenin ardından böbreklerin, idrar torbasının ve idrar yollarının belirli periyotlarla röntgenlerinin çekilmesidir.
Böbrek Taşları:
Çok çeşitli sebeplerden ortaya çıkan yine çok farklı türlerde böbrek taşı çeşidi vardır. Bu çeşitleri, böbrek taşlarına sebep olan kimyasal maddeler belirler; kalsiyum oksalat, kalsiyum fosfat, amon-yumürat, sodyum ürat, kalsiyum karbonat, sistin, amonyum fosfat ve benzeri taşlar söz konusudur. Böbrek taşı sorunlarının kötü bir özelliği de sinsi ve sessiz olmaları ve kolay kolay belirti vermemeleridir. Bazı tipler hiç görünmezken başka bazı türleri basit röntgen yöntemleriyle görmek mümkündür. Diğer türlü taşların görülmesi de “intravenöz piyelografi” adı verilen özel bir yöntem sayesinde mümkündür. Vakaların yüzde sekseninde böbrek taşı tek tarafta, yani böbreğin sağ tarafında oluşur. Erkeklerde kadınlara oranla iki kat fazla görülen böbrek taşı vakalarında bazen tek parça, bazen de parçalar halinde böbrek taşı görülebilir. Bu taşlar 0,5 santimetre ile 5 santimetre gibi önemli oranlar arasında büyüklüklere sahiptir.
Böbrek Taşı Nedenleri:
Böbrek taşlarının pek çok nedeni olabilir. Bunların başında A vitamininin eksikliği, darlık yaşayan idrar yollarındaki akış yavaşlaması, uzun süre yatmasına neden olan hastalıklar, kronik kemik iltihabı veya D vitamini fazlalığı gibi nedenler gelir. Böbrek taşladı, bazen de bir metabolizma bozukluğundan kaynaklanabilir. Ya da kalıtsal özelliğe de sahip olduğu bilinen taşlar görülmüştür. Taşın oluşma sebebi ise idrar yoğunluğunun artması ya da çözünen maddelerin aşırı miktarda idrarda bulunmasıdır. Diğer yandan idrar içinde kristalleşmeye yönelik davranan maddeler olması, herhangi bir engel nedeniyle idrar akışının durması ya da yavaşlaması, idrardaki asit dengesi ve derecesinin değişmesi, çökelti oluşturacak maddelere zemin hazırlayacak tepkimelerin yaşanması ve idrardaki bakterilerin çoğalması gibi nedenlerden de söz edilebilir.
Böbrek Taşı Belirtileri:
Daha önce de söylediğimiz gibi böbrek taşları başlangıçta uzun süre kendini belli etmeyebilir ya da ufak ve önemsenmeyecek ağrılarla ortaya çıkar. Ağrılar o kadar şiddetsiz olur ki kişinin aklına böbrek taşı gibi bir ihtimal getirmez. Fakat zamanla ağrının şiddeti arttıkça ve idrarın içinde kum taneleri gözükmeye başladıkça kendini yavaş yavaş belli etmeye başlar. Bir anda kendini gösteren şiddetli ağrı nöbetleri, önce ara ara gelirken daha sonra bel civarında süreklilik kazanmaya başlar. Kadınlarda başka yerlerde gözükebilen böbrek taşı ağrısı erkeklerde erbezleri ve cinsel organın baş kısmında, makatın etrafında daha yaygın ve şiddetli görülür. Ağrının şiddetli gözüktüğü zamanlarda iç huzursuzluğu, bunalım, soğuk terleme, bel kısmında ve kaslarda kasılma ve hatta kusma ile bulantı görülür. Özelliklerde taşlar düşürme aşamasındayken ve idrar yollarından çıkmaktayken hastaya son derece şiddetli bir ağrı verir. Bu ağrılar esnasında hastanın çıkardığı idrar, az miktarda olur ve bariz bir şekilde kan içerir. Ne zaman ki taş, böbrek havuzuna geri döner ya da idrar kesesine geçişi sağlar, ancak o zaman tüm bu belirtiler hafifler.
Böbrek Taşlarının Tedavisi:
Böbrek taşı tedavisi geleneksel yöntemler gereği üç aşamada gerçekleşir. Bunlardan ilki, ağrı tedavisi, diğerleri de taşın oluşmasına neden olan genel koşulları ortadan kaldırmaya yönelik tedavi ve böbreğin fonksiyonlarını bozan ve/ veya sürekli ağrıya neden olan taşları ortadan kaldırmak isteyen cerrahi tedavi.
Tedavide Yeni Yöntemler:
Önceki başlıkta “geleneksel yöntemler” ifadesini kullanmamızın nedeni biraz da bu yeni yöntemlerin söz konusu olmasıdır. İsveç’te hazırlanıp Almanya ve İngiltere’de gelişimi sağlanan perkütan litotripsi adlı metod ile geleneksel yöntemlere pek çok üstünlükler sağlandı. Deri üzerinde açılan bir delikten, sağlıklı ve zararsız tıbbi gereçler yardımıyla böbrek taşlarının alınmasını sağlayan bu yöntem ile böbrek taşları daha masrafsız, acısız, seri ve olumlu sonuçlar ile yok edilebiliyor. Genel ya da lokal anestezi ile yapılabilen bu yöntemin ardından hastalar, operasyonun hemen ardından ayağa kalkabiliyor ve beslenme hayatlarına devam edebiliyorlar.
Diğer Böbrek ve Mesane Hastalıkları:
Böbrek Ağrıları: Böbrek ağrısının pek çok farklı nedeni olabilir. Bunların içinde böbrek taşı, idrar damarının tıkanması ve düzensiz idrar akışı, böbrekte tümür, böbreklerden çıkan zehirli atıkları mesaneye taşımakla görevli kanallarda taş, tümör, kan pıhtısı gibi maddelerin bulunması ve böbrek apsesi gibi nedenler vardır. Bu ağrılar terleme, ateş ve kusma da yaratabilir.
İdrar Torbası İltihabı: Diğer adı da “mesane” olan idrar torbasının bakteri ve virüslerce iltihap kapması sonucu meydana gelen bu hastalığın bilimsel adı “sistit” olarak belirlenmiştir. Karın bölgesinin altında ve kasıklarda ağrılara neden olan bu hastalık, hastanın çok sık tuvalet ihtiyacı hissetmesini sağlar. Her tuvalet ihtiyacından sonra da idrar kanallarında yanma ya da bazen kanlı idrar da görülebilir. Bu hastalığın sebep olduğu ağrıları dindirmek içinse karına sıcak su presi yapılır. Torba ya da ısıtılmış havlu kullanılabilir.
İdrar Tutukluğu: Zor bir hastlık olan idrar tutukluğu, idrar torbası dolu olduğu halde hastanın idrarını yapmakta zorlanmasına neden olur. Alt karın bölgesinde gerginlik ve hafif bir basınçta bile ağrı görülür. Bilimsel adı akut retansiyon olan bu hastalığın sebepleri çok türlüdür: Böbrekte taş, prostatta büyüme, kalıtsal sorunlar taşıyan idrar yolları, aşırı alkol tüketimi, mesane felci, frengi, sinirsel durumlar ya da üşütmek bile bu tutukluğun sebebi olabilir. İdrar tutukluğuna karşı tedbir olarak alınacak ilk şey, hastanın karnına, içinde sıcak su olan bir şişe konması ya da sıcak su ile yapılan banyoda idrarı çıkarmaya çalışmaktır.
İdrar Yollarında Yanma: Bunun da çeşitli nedenleri söz konusu olabilir. Frengi (bel soğukluğu), ülser, idrar yolu iltihabı, prostat iltihabı, mesane tümörü veya apandisit gibi nedenler ilk akla gelen ve en sık görülenlerdir. Bu yüzden bu hastalığın tedavisi için hastalığın sebebini tespite öncelik verilir.
İdrar Zorluğu: Bir tür idrar tutukluğu sayılan idrar zorluğu, tutukluğun daha zor ve ileri bir aşamasıdır. Hastanın birkaç gün tuvalete çıkmasını engelleyen idrar zorluğuna, tıpta “Anüri” adı verilmektedir. İdrar tutukluğundan önemli bir farkı da şudur ki idrar torbası (mesane) aslında boştur. Hastalık sahibinde uyuklama hali, baş ağrıları, kaslarında oynama ve kusma gibi sonuçlara neden olur. Başlıca sebepleri böbrek hastalıkları, yaralanmış mesane ya da idrar yollarındaki taşlar olabilir.
İdrarda Kan: Bilimsel tıp dilinde adına “hematüri” denilen bu vaka, çok önemli hastalıkların işareti olabilir. Özellikle böbrek taşı vakalarında çok ortaya çıkan bu durum idrar yolu veya prostat iltihabı, mesane taşı, böbrek kanaması, böbrek hastalıkları ya da tamamen farklı bir başka hastalığın belirtisi olabilir. O yüzden böyle bir olayın yaşanması durumunda vakit kaybetmeden doktora görünmek gerekir.
Kanser: Pek çok nedeni olan kanser, böbrek ya da mesanede bulunan sorunlar nedeniyle de ortaya çıkabilen zor ve ölümcül bir hastalıktır. Özellikle böbrek ve mesane ile ilgili ortaya çıkan kanserler, aşırı sigara ve alkol tüketimi, anti-hijyenik ya da dengesiz iklimli ortamlarda uzun süre bulunulduğunda ortaya çıkar. Bu tür kanserlerin belirtileri ve gerçekleşince doktora gidilmesi gereken durumları şunlardır: -Makat veya rahimden gelen ve normal olmayan kanama ile akıntılar -Uzun süreli ve iyileşmeyen yaralar -Yutmada zorluk yaşanması veya hazım bozuklukları -Vücuttaki ben ve siğillerde görülen değişimler -Göğüsler başta olmak üzere vücudun herhangi bir yerinde görülen ve ele gelebilen şişlikler Bu tür belirtiler iki veya daha fazla hafta sürerse kişinin derhal doktora gitmesi gerekecektir.
Böbrek ile İlgili Diğer Tanımlar
Prostat: Erkeklerde, idrar torbasının altında ve idrar yolu başında ortaya çıkan ve genital sisteme dahil olan bir tür bez.
Tenesmus: Makat veya idrar torbasının iltihaplanması ihtimalinde görülen, idrar boşaltımında ağrı ve defekasyon hali. Ürografi: Damardan verilen kontrast maddenin ardından böbreklerin, idrar torbasının ve idrar yollarının belirli periyotlarla röntgenlerinin çekilmesidir.
Yorum yap