VESTİBÜLER SİSTEM ANATOMİ, FİZYOLOJİSİ VE BOZUKLUKLARI
ÖZET
Vestibüler sistem denge ile ilgili bir sistemdir. Bu sistemin anatomi ve fizyolojisini anlamak ilgili hastalıkların patofizyolojisini anlamamızı ve tanı basamaklarımızı kolaylaştırır. Makalemizde vestibüler sistem anatomi, fizyolojisi ve bozuklukları literatür eşliğinde tartışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Vestibüler sistem, fonksiyon, anatomi
ABSTRACT
Vestibulary system is a system of balance. Understanding the anatomy and the physiology of this system will makes easier to understand the pathophysiology and diagnosis of diseases about balance disorders. İn the article the vestibuler anatomy, function and disorders are reviewed in the lights of literature.
Key Words: Vestibulary system, function, anatomy
GİRİŞ
Vestibüler sistem denge ile ilgili bir sistemdir. Hekimlerin günlük pratiklerinde denge sistemi ile ilgili şikayetler, sık olarak hastalar tarafından ifade edilmektedir. Bu sistemin anatomi ve fizyolojisini anlamak hastalıkların tanı ve tedavisinde önemli bilgiler sağlar.
Periferal vestibüler sistem, temporal kemik içerisine yerleşmiş 3 adet semisirküler kanal, otolit organlarından (utrikül ve sakkülden) oluşur. Bu sistemden kalkan impulslar işlenenerek merkeze doğru iletilir. Semisirküler kanallar birbirlerine dik olarak yerleşmiş olup, baş hareketlerini 3 boyutlu planda algılarlar 1. Otolit organları olarak tanımlanan utrikül ve sakkül vücudun 3 boyutlu hareketlerine oryantasyonu sağlar.
Anatomi:
Semisirküler kanallar horizontal, süperior ve posterior olmak üzere 3 adet olup her biri birbirine 90 derece açı içerisinde ilişkidedir 1. Lateral kanal horizontal plandan 30 derece, posterior ve süperior kanal sagittal plandan 45 derece yaylanarak yerleşirler. Semisirküler kanallar uç kısımlarında sensöryal reseptörleri taşıyan ampulla kısmını oluşturmak üzere genişlerler. Krista ampullaris içerisinde sensöryal epitelyum hücreleri bulunur. Süperior ve posterior kanalın non-ampuller uçları birleşerek ana krusu oluştururlar. Sonuçta tüm kanallar utriküle açılır 2.
Baş hareketlerine spesifik algılayıcısı olan kanallar diğer kulaktaki kanallarla da koordineli çalışırlar. Başın hareketi ile bir taraf aktive olurken, diğer taraf suprese olur. Sağ ve sol lateral kanallar bir çift, bir tarafın süperior kanalı diğer tarafın posterior kanalı ile çift olarak eşleşmişlerdir 3.
Sakkül vestibül medial duvarı sferik resesinde yer alır. Ön tarafta Reunien kanalıyla kohleaya, arkada endolenfatik kanal ile utrikulosakküler kanala açılır. Sakkül vertikal planda yerleşim gösterir. Sakkül makulası ön kısımda bulunur.
Utrikül vestibül medial duvarında eliptik resesin posterosuperiorunda yerleşir. Sakkülden daha geniştir. Horizontal planda yerleşim gösterir. Ön tarafta utrikülosakküler kanalla endolenfatik kanala açılır. Semisirküler kanallar 5 noktadan utriküle açılır. Utrikülün makula sensöryal hücreleri içerir, ön tarafta dilate bir kısım olarak bulunur 4.
Membranöz labirent, temporal kemiğin petröz parçası içerisinde bulunan kemik labirentle çevrilidir. Endolenf içeren membranöz labirent perilenf ile çevrilmiştir. Endolenf kohleadaki stria vaskülaristen, utrikül ve sakkül makulasındaki karanlık hücreler tarafından salgılanır, endolenfatik kese tarafından absorbe edilir. Perilenf düşük potasyum, yüksek sodyum içerir, endolenf yüksek potasyum, düşük sodyum içerir. Aralarında elektrolit seviye farklılığı sinir iletiminde işe yarar 5.
Vestibüler organlar orta kulak ile internal audituar kanal arasında yerleşmektedir. Vestibülokohlear sinir internal audituar kanaldan vestibül ve kohleaya girer. Sinirin vestibüler komponenti olan süperior vestibüler sinir utrikül, süperior ve lateral semisirküler kanalı innerve eder. İnferior vestibüler sinir sakkül ve posterior semisirküler kanalı innerve eder 6.
Vestibüler organın kan akımı
Vestibüler organın kanlanması labirentin arterden sağlanır. Labirentin arter anterior serebellar arter, süperior serebellar arter yahut baziller arterden köken alır 2. İki dala ayrılır. İlk
dalı olan anterior vestibüler arter utrikül, süperior ve lateral ampullayı besler. İkinci dal olan kohlear arterde ikiye ayrılır. Bu arter kohleayı, posterior ampulla, sakkül, süperior ve lateral ampullayı besler 7.
Semisirküler kanalların sensöryal kısmı ampullasıdır. Ampulla nöroepiteli taşıyan krista ampüllaris, kupula, destek hücrelerden oluşur. Sensöriyal saçsı hücreler ve destek hücreler mikrovillus taşırlar. Vestibüler saç hücreleri 2 tiptir. Tip 1 hücreler Korti organı iç saçsı hücrelerine benzer. Her hücre vestibüler sinirin terminal uç dalları tarafından kuşatılmıştır. Tip 2 hücreler korti organındaki dış saçsı hücrelere karşılık gelir. Sensöryal hücreler nöroepitelyal hücrelerdir. Yaklaşık 50-100 stereosilia ve tek kinosilia içerir.
Vestibüler sensöryal epitel utrikül ve sakkülün makulasında, semisirküler kanalların kristasında bulunur. Makuladaki sensöryal epitel 3 tabakalı olan statokiyum membranı üzerinde yer yer bulunur. Membran ilk tabakası otokonilerin bulunduğu tabaka olup kalsiyum karbonat kristallerinden oluşmuştur. Kristaller otolitik membran içerisinde bulunurlar ve özellikle pozisyonel vertigo patofizyolojisinde rolleri bulunmaktadır. İkinci tabaka mukopolisakkarit jel tabaka, 3. tabaka subkupular tabakadır.
Krista ampüllaristaki sensöriyal hücreler kupulada jelatinöz bir madde tarafından sarılır ve desteklenir. Sensöryal hücrelerin siliaları kupulaya doğru projekte olur.
Vestibüler nöron hücreleri interanal akustik kanal girişinde yer alan Skarpa ganglionunda yerleşir. Vestibüler sinirin efferent uçları önce 4. Ventrikül tabanında vestibüler nükleus ile sinaps yapar. Buradan serebellum, ekstraoküler kas nükleuslarına, karşı taraf vestibüler nükleus ve proprioseptif sisteme projeksiyonlar gönderilir 6,8.
Fizyoloji
Vestibüler sistem proprioseptif sistem, vücut kas sistemi ile birlikte baş hareketleri ile vücudun dengesinin korunmasında rol alır. Semisirküler kanallar başın açısal hareketlerine duyarlıdır. Baş hareketleri ile membranöz labirent kupulaya doğru hareket eder. Kanallarda bulunan sinir hücrelerinin dinlenme ve aktivasyon potansiyelleri mevcuttur. Başın bir yöne hareketi ile o taraf kupuladaki saçsı hücreler aktive olurken karşı taraftaki çifti deselere olur.
Otolit organları olan utrikül ve sakkül başın lineer hareketlerine karşı duyarlıdır. Otokonilerin başın hareketleri ile hareketlenmesi ile ona bağlı hücreler hareket eder. Utrikül başın lineer hareketleri ile aktive yahut deselere olurken, sakkül daha çok yerçekimine karşı baş hareketleri ve dengenin organizasyonunda rol alır.
Vestibüler sisteme ait refleksler vestibülooküler ve vestibülospinal reflekslerdir. Vestibülooküler refleks ile baş ile göz hareketlerinin koordineli şekilde çalışması sağlanır. Vestibüler sinirden ekstraoküler göz kaslarına olan projeksiyonlar, başın karşı tarafa olan hareketlerinde nistagmus oluşumunu engeller. Vestibülospinal refleks yerçekimine karşı postürün stabilitesinin korunmasını sağlamaktadır. Vestibüler nükleustan yerçekimi ile ilgili kaslar ve spinal korda giden iletiler sistemin koordinasyonunu sağlar 3.
Vestibüler sistem bozuklukları
Denge bozukluğu şikayeti ile başvuran bir hastada öncelikle vertigonun santral ya da periferal kökenli olup olmaması düşünülmelidir. Tablo 1'de en sık rastlanan vertigo nedenleri izlenmektedir 9.
Santral vertigo nedenlerinden en sık akustik nörinom, kafa içi tümörleri, multipl skleroz, serebral damar tıkanıklıklarına bağlı vertigo izlenir. Sistemik nedenlerden hipertansiyon, metabolik bozukluklara bağlı vertigo oluşturabilir. Periferal vertigo etyolojisinde benign pozisyonel vertigo, Meniere hastalığı, otoskleroz, otitis media, servikal vertigo ve perilenf fistülü gibi nedenler bulunur.
Akustik nörinom'da 8. kranial sinirin vestibüler dalından köken alır. En sık neden vestibüler schvannom'dur. %80 pontoserebellar köşeden köken alır. Özellikle tek taraflı tinnitus, dengesizlik, işitme azlığı gibi şikayetleri mevcut olan hastalarda bu açıdan uyanık olunmalıdır. Tanıda gadolinyumlu MR incelemesi değerlidir.
Sistemik hastalıklardan ani tansiyon yükselmesi, ketoasidoz, hipoglisemi gibi nedenler bağlı nedenler vertigoya neden olabilir.
Benign paroksimal pozisyonel vertigo(BPPV) özellikle yatakta dönme, ani baş hareketleri ile ortaya çıkan 1-2 dakika süren vertigo şikayeti ile karakterizedir. Hastalığın tanısı diagnostik test olan Dix-Hallpike testi ile konulur. Özellikle Dix-Hallpike'da hastaya pozisyon verdirildiğinde birkaç saniye sonra ortaya çıkan, aynı pozisyonda bekletildiğinde geçen ve test tekrarlandığında şiddeti azalan vertigo olması karakteristikdir. Hastalığın tedavisi Epley manevrası ile yapılmaktadır.
Meniere hastalığı 30 dakika ile 2 saat arasında süren vertigo, kulakta dolgunluk hissi, tinnitus ve işitme azlığı ile karakterize membranöz labirent hastalığıdır. Hastalık ataklar halinde seyreder ve ataklar arasında hasta tamamen normaldir, ilerleyen dönemlerde tekrarlayan ataklar sonrası işitme azlığı oluşabilmektedir. Hastalıkta çoğunlukla tek kulak etkilenir. Hastalığın tanısında gliserollü odyogram, elektronistagmografi yöntemleri ve anamnez değerlidir. Tedavide akut atakların tedavisinde vestibüler supresan ilaçlar, diazem yapılması ve sedasyon önem kazanırken, atakların engellenmesinde tuz kısıtlı diyet uygulanması, diüretik kullanımı ön plana çıkar. Medikal tedavi ile iyileşmeyen vakalarda labirentektomi, endolenfatik kese cerrahisi gibi cerrahi yöntemlerde uygulanabilmektedir.
Orta kulak enfeksiyonlarında seröz veya bakteryal labirentit gelişimi ile vertigo şikayeti olabilmektedir. Bu açıdan vertigolu hastaların otolojik muayenesi mutlaka yapılmalıdır.
Vestibüler nörinit non spesifik bir viral enfeksiyon sonrası 6 haftalık bir periot içersinde gelişen ani başlangıçlı vertigo, bulantı, kusma ve dengesizlik şikayetleri ile karakterize bir hastalıktır. Hastalık günler hatta haftalarca sürebilir. Hastada nörolojik defisit veya işitme azlığı semptomları bulunmaz. Hastalığın teşhisinde öncelikle diğer vertigo etkeni ciddi hastalıkların ekartasyonu gereklidir. Tedavide hastaların çoğu kompanzasyon mekanizmalarının devreye girmesiyle birkaç haftada düzelmekle birlikte vestibüler supresanları içeren destek tedavisi gereklidir.
Vertigosu olan bir hastada bu etyolojik etkenler düşünülerek hastanın kranial ve nörolojik muayenesi, sistemik bulgularının takibi, tam bir kulak burun boğaz muayenesi yapılmalıdır. Tedavi için öncelikle bu semptomun etyolojik nedeninin ortaya konması gerekliliği unutulmamalı, semptomu değil hastalığı tedavi edilmeye çalışılmalıdır.
REFERANSLAR
ÖZET
Vestibüler sistem denge ile ilgili bir sistemdir. Bu sistemin anatomi ve fizyolojisini anlamak ilgili hastalıkların patofizyolojisini anlamamızı ve tanı basamaklarımızı kolaylaştırır. Makalemizde vestibüler sistem anatomi, fizyolojisi ve bozuklukları literatür eşliğinde tartışılmıştır.
Anahtar Kelimeler: Vestibüler sistem, fonksiyon, anatomi
ABSTRACT
Vestibulary system is a system of balance. Understanding the anatomy and the physiology of this system will makes easier to understand the pathophysiology and diagnosis of diseases about balance disorders. İn the article the vestibuler anatomy, function and disorders are reviewed in the lights of literature.
Key Words: Vestibulary system, function, anatomy
GİRİŞ
Vestibüler sistem denge ile ilgili bir sistemdir. Hekimlerin günlük pratiklerinde denge sistemi ile ilgili şikayetler, sık olarak hastalar tarafından ifade edilmektedir. Bu sistemin anatomi ve fizyolojisini anlamak hastalıkların tanı ve tedavisinde önemli bilgiler sağlar.
Periferal vestibüler sistem, temporal kemik içerisine yerleşmiş 3 adet semisirküler kanal, otolit organlarından (utrikül ve sakkülden) oluşur. Bu sistemden kalkan impulslar işlenenerek merkeze doğru iletilir. Semisirküler kanallar birbirlerine dik olarak yerleşmiş olup, baş hareketlerini 3 boyutlu planda algılarlar 1. Otolit organları olarak tanımlanan utrikül ve sakkül vücudun 3 boyutlu hareketlerine oryantasyonu sağlar.
Anatomi:
Semisirküler kanallar horizontal, süperior ve posterior olmak üzere 3 adet olup her biri birbirine 90 derece açı içerisinde ilişkidedir 1. Lateral kanal horizontal plandan 30 derece, posterior ve süperior kanal sagittal plandan 45 derece yaylanarak yerleşirler. Semisirküler kanallar uç kısımlarında sensöryal reseptörleri taşıyan ampulla kısmını oluşturmak üzere genişlerler. Krista ampullaris içerisinde sensöryal epitelyum hücreleri bulunur. Süperior ve posterior kanalın non-ampuller uçları birleşerek ana krusu oluştururlar. Sonuçta tüm kanallar utriküle açılır 2.
Baş hareketlerine spesifik algılayıcısı olan kanallar diğer kulaktaki kanallarla da koordineli çalışırlar. Başın hareketi ile bir taraf aktive olurken, diğer taraf suprese olur. Sağ ve sol lateral kanallar bir çift, bir tarafın süperior kanalı diğer tarafın posterior kanalı ile çift olarak eşleşmişlerdir 3.
Sakkül vestibül medial duvarı sferik resesinde yer alır. Ön tarafta Reunien kanalıyla kohleaya, arkada endolenfatik kanal ile utrikulosakküler kanala açılır. Sakkül vertikal planda yerleşim gösterir. Sakkül makulası ön kısımda bulunur.
Utrikül vestibül medial duvarında eliptik resesin posterosuperiorunda yerleşir. Sakkülden daha geniştir. Horizontal planda yerleşim gösterir. Ön tarafta utrikülosakküler kanalla endolenfatik kanala açılır. Semisirküler kanallar 5 noktadan utriküle açılır. Utrikülün makula sensöryal hücreleri içerir, ön tarafta dilate bir kısım olarak bulunur 4.
Membranöz labirent, temporal kemiğin petröz parçası içerisinde bulunan kemik labirentle çevrilidir. Endolenf içeren membranöz labirent perilenf ile çevrilmiştir. Endolenf kohleadaki stria vaskülaristen, utrikül ve sakkül makulasındaki karanlık hücreler tarafından salgılanır, endolenfatik kese tarafından absorbe edilir. Perilenf düşük potasyum, yüksek sodyum içerir, endolenf yüksek potasyum, düşük sodyum içerir. Aralarında elektrolit seviye farklılığı sinir iletiminde işe yarar 5.
Vestibüler organlar orta kulak ile internal audituar kanal arasında yerleşmektedir. Vestibülokohlear sinir internal audituar kanaldan vestibül ve kohleaya girer. Sinirin vestibüler komponenti olan süperior vestibüler sinir utrikül, süperior ve lateral semisirküler kanalı innerve eder. İnferior vestibüler sinir sakkül ve posterior semisirküler kanalı innerve eder 6.
Vestibüler organın kan akımı
Vestibüler organın kanlanması labirentin arterden sağlanır. Labirentin arter anterior serebellar arter, süperior serebellar arter yahut baziller arterden köken alır 2. İki dala ayrılır. İlk
dalı olan anterior vestibüler arter utrikül, süperior ve lateral ampullayı besler. İkinci dal olan kohlear arterde ikiye ayrılır. Bu arter kohleayı, posterior ampulla, sakkül, süperior ve lateral ampullayı besler 7.
Semisirküler kanalların sensöryal kısmı ampullasıdır. Ampulla nöroepiteli taşıyan krista ampüllaris, kupula, destek hücrelerden oluşur. Sensöriyal saçsı hücreler ve destek hücreler mikrovillus taşırlar. Vestibüler saç hücreleri 2 tiptir. Tip 1 hücreler Korti organı iç saçsı hücrelerine benzer. Her hücre vestibüler sinirin terminal uç dalları tarafından kuşatılmıştır. Tip 2 hücreler korti organındaki dış saçsı hücrelere karşılık gelir. Sensöryal hücreler nöroepitelyal hücrelerdir. Yaklaşık 50-100 stereosilia ve tek kinosilia içerir.
Vestibüler sensöryal epitel utrikül ve sakkülün makulasında, semisirküler kanalların kristasında bulunur. Makuladaki sensöryal epitel 3 tabakalı olan statokiyum membranı üzerinde yer yer bulunur. Membran ilk tabakası otokonilerin bulunduğu tabaka olup kalsiyum karbonat kristallerinden oluşmuştur. Kristaller otolitik membran içerisinde bulunurlar ve özellikle pozisyonel vertigo patofizyolojisinde rolleri bulunmaktadır. İkinci tabaka mukopolisakkarit jel tabaka, 3. tabaka subkupular tabakadır.
Krista ampüllaristaki sensöriyal hücreler kupulada jelatinöz bir madde tarafından sarılır ve desteklenir. Sensöryal hücrelerin siliaları kupulaya doğru projekte olur.
Vestibüler nöron hücreleri interanal akustik kanal girişinde yer alan Skarpa ganglionunda yerleşir. Vestibüler sinirin efferent uçları önce 4. Ventrikül tabanında vestibüler nükleus ile sinaps yapar. Buradan serebellum, ekstraoküler kas nükleuslarına, karşı taraf vestibüler nükleus ve proprioseptif sisteme projeksiyonlar gönderilir 6,8.
Fizyoloji
Vestibüler sistem proprioseptif sistem, vücut kas sistemi ile birlikte baş hareketleri ile vücudun dengesinin korunmasında rol alır. Semisirküler kanallar başın açısal hareketlerine duyarlıdır. Baş hareketleri ile membranöz labirent kupulaya doğru hareket eder. Kanallarda bulunan sinir hücrelerinin dinlenme ve aktivasyon potansiyelleri mevcuttur. Başın bir yöne hareketi ile o taraf kupuladaki saçsı hücreler aktive olurken karşı taraftaki çifti deselere olur.
Otolit organları olan utrikül ve sakkül başın lineer hareketlerine karşı duyarlıdır. Otokonilerin başın hareketleri ile hareketlenmesi ile ona bağlı hücreler hareket eder. Utrikül başın lineer hareketleri ile aktive yahut deselere olurken, sakkül daha çok yerçekimine karşı baş hareketleri ve dengenin organizasyonunda rol alır.
Vestibüler sisteme ait refleksler vestibülooküler ve vestibülospinal reflekslerdir. Vestibülooküler refleks ile baş ile göz hareketlerinin koordineli şekilde çalışması sağlanır. Vestibüler sinirden ekstraoküler göz kaslarına olan projeksiyonlar, başın karşı tarafa olan hareketlerinde nistagmus oluşumunu engeller. Vestibülospinal refleks yerçekimine karşı postürün stabilitesinin korunmasını sağlamaktadır. Vestibüler nükleustan yerçekimi ile ilgili kaslar ve spinal korda giden iletiler sistemin koordinasyonunu sağlar 3.
Vestibüler sistem bozuklukları
Denge bozukluğu şikayeti ile başvuran bir hastada öncelikle vertigonun santral ya da periferal kökenli olup olmaması düşünülmelidir. Tablo 1'de en sık rastlanan vertigo nedenleri izlenmektedir 9.
Santral vertigo nedenlerinden en sık akustik nörinom, kafa içi tümörleri, multipl skleroz, serebral damar tıkanıklıklarına bağlı vertigo izlenir. Sistemik nedenlerden hipertansiyon, metabolik bozukluklara bağlı vertigo oluşturabilir. Periferal vertigo etyolojisinde benign pozisyonel vertigo, Meniere hastalığı, otoskleroz, otitis media, servikal vertigo ve perilenf fistülü gibi nedenler bulunur.
Akustik nörinom'da 8. kranial sinirin vestibüler dalından köken alır. En sık neden vestibüler schvannom'dur. %80 pontoserebellar köşeden köken alır. Özellikle tek taraflı tinnitus, dengesizlik, işitme azlığı gibi şikayetleri mevcut olan hastalarda bu açıdan uyanık olunmalıdır. Tanıda gadolinyumlu MR incelemesi değerlidir.
Sistemik hastalıklardan ani tansiyon yükselmesi, ketoasidoz, hipoglisemi gibi nedenler bağlı nedenler vertigoya neden olabilir.
Benign paroksimal pozisyonel vertigo(BPPV) özellikle yatakta dönme, ani baş hareketleri ile ortaya çıkan 1-2 dakika süren vertigo şikayeti ile karakterizedir. Hastalığın tanısı diagnostik test olan Dix-Hallpike testi ile konulur. Özellikle Dix-Hallpike'da hastaya pozisyon verdirildiğinde birkaç saniye sonra ortaya çıkan, aynı pozisyonda bekletildiğinde geçen ve test tekrarlandığında şiddeti azalan vertigo olması karakteristikdir. Hastalığın tedavisi Epley manevrası ile yapılmaktadır.
Meniere hastalığı 30 dakika ile 2 saat arasında süren vertigo, kulakta dolgunluk hissi, tinnitus ve işitme azlığı ile karakterize membranöz labirent hastalığıdır. Hastalık ataklar halinde seyreder ve ataklar arasında hasta tamamen normaldir, ilerleyen dönemlerde tekrarlayan ataklar sonrası işitme azlığı oluşabilmektedir. Hastalıkta çoğunlukla tek kulak etkilenir. Hastalığın tanısında gliserollü odyogram, elektronistagmografi yöntemleri ve anamnez değerlidir. Tedavide akut atakların tedavisinde vestibüler supresan ilaçlar, diazem yapılması ve sedasyon önem kazanırken, atakların engellenmesinde tuz kısıtlı diyet uygulanması, diüretik kullanımı ön plana çıkar. Medikal tedavi ile iyileşmeyen vakalarda labirentektomi, endolenfatik kese cerrahisi gibi cerrahi yöntemlerde uygulanabilmektedir.
Orta kulak enfeksiyonlarında seröz veya bakteryal labirentit gelişimi ile vertigo şikayeti olabilmektedir. Bu açıdan vertigolu hastaların otolojik muayenesi mutlaka yapılmalıdır.
Vestibüler nörinit non spesifik bir viral enfeksiyon sonrası 6 haftalık bir periot içersinde gelişen ani başlangıçlı vertigo, bulantı, kusma ve dengesizlik şikayetleri ile karakterize bir hastalıktır. Hastalık günler hatta haftalarca sürebilir. Hastada nörolojik defisit veya işitme azlığı semptomları bulunmaz. Hastalığın teşhisinde öncelikle diğer vertigo etkeni ciddi hastalıkların ekartasyonu gereklidir. Tedavide hastaların çoğu kompanzasyon mekanizmalarının devreye girmesiyle birkaç haftada düzelmekle birlikte vestibüler supresanları içeren destek tedavisi gereklidir.
Vertigosu olan bir hastada bu etyolojik etkenler düşünülerek hastanın kranial ve nörolojik muayenesi, sistemik bulgularının takibi, tam bir kulak burun boğaz muayenesi yapılmalıdır. Tedavi için öncelikle bu semptomun etyolojik nedeninin ortaya konması gerekliliği unutulmamalı, semptomu değil hastalığı tedavi edilmeye çalışılmalıdır.
REFERANSLAR
- Minor LB. Physiological principles of vestibular function on earth and in space. Otolaryngology-Head and Neck Surgery 1998;118:5-15.
- Janfaza P, Nadol JB. Temporal Bone and Ear. Surgical Anatomy of the Head and Neck, 2. Baskı; 2001: 419-479.
- Wall C, Vrabec JT. Vestibular Function and Anatomy. Otolaryngology-Head and Neck Surgery 2001:1641-1650.
- Dohlman GF. The shape and function of the cupula. J Laryngol Otol 1969;83:43-53.
- Dohlman GF, Kuehn LA. The role of the perilymph in semicircular canal stimulatton. Acta Otolaryngol 1973;75:396-404.
- Gacek RR. Neuroanatomical pathways of the vestibular system. Ann Otol Rhinol Laryngol 1968;77:210-215.
- Dieterich M, Brandt T. Vestibular system: anatomy and functional magnetic resonance imaging. Neuroimaging Clin N Am 2001;2:263-273.
- Janfaza P, Nadol JP. Temporal Bone and Ear. Surgical Anatomy of the Head and Neck, 2. Baskı;2001:464-477
- K.J.Lee Essential Otolaryngology Sekizinci baskısı 2003; 88-116
- Dr. Caner Şahin
Şebinkarahisar Devlet Hastanesi KBB Bölümü / Giresun
Yorum yap