Ağaç | 1-7m | 5-6 Aylar | Ça,Na | Kabukları
Y.Akdiken, Faulbaum, Rhamnus frangula
Barut ağacı Syn: Frangula alnus
Erkek akdiken Frangula vulgaris
Familyası: Akdikengillerden, Kreuzdorngewâchse, Rhamnaceae
Drugları: Yabani akdiken kabuğu; Frangulae cortex
Y.akdiken kabuğu bir yıl depolandıktan sonra çay, tentür ve natürel ilaç yapımında kullanılır.
Giriş: Akdikengillerin takriben 150 türü vardır ve bunlardan Y.Akdiken en çok bilinen ve kullanılandır. Akdikenin meyvesi yabani akdikenin ise kabukları tıbbi maksatla kullanılır. Bu nedenle akdikenleri iki ayrı grupta in¬celemek gerekir. Yabani akdiken kabuğu 13.yy.dan itibaren kabızlığa karşı kullanılmaya başlanmış ve zamanla yaygınlaşmıştır. Eski Keltcede ram dikenli çalı anlamına gelir. Türkçe Y.Akdiken diye anılması genellikle bazı
yazarlar tarafından yanlış anlaşılarak almanca akdiken anlamına gelen Weiβdorn la karıştırılmaktadır. Weiβdorn’un Türkçede karşılığı alıç tır kelimeleri tercüme ederek bitkilere yanlış anlam vermemek gerekir. Türkçe akdiken deyince R.Cathaticus, almanca akdiken (Weiβdorn) de¬yin-ce alıç anlaşılır.
Botanik: Vatanı Avrupa ve Asya’nın ılıman bölgeleri olup, buradan ku¬zey Amerika’ya götürülüp orada kültür bitkisi olarak yetiştirilmiş ve yaygınlaştırılmıştır. Genellikle seyrek ormanlara, nemli topraklar, sulak yerler ve bataklıklarda yetişir. Yabani akdiken 1-4m boyunda, az çatallaşan, dikensizi, kabuklarının dışı kahverengi, içi sarı ve portakal sarısı renkte, üzerinde yer yer kovukçuklar bulunur. Yaprakları 4-6cm uzunluğunda, 3-5eninde oval veya yumurta şeklinde, kenarları bütün, üst yüzeyi koyu yeşil, parlak, derimsi, rotada ana bir damar ve ondan yanlara paralel olarak uzanan damarlara sahiptir. Çiçekleri oldukça küçük sarımsı yeşil renkli, taç yaprakları 5 dişli, 4-5mm, kupa yaprakları 2-4mm yeşil ve çan şeklinde olup yaprak diplerinde 2-8 çiçek bir arada bulunur. Meyveleri önce yeşil, sonra turunç ve nihayet morumsu siyah par¬lak, 6-8m çapında yani bezelye büyüklüğünde ve içinde 2-3 adet çekirdek bulunur.
Hasat zamanı: Nisan ortalarından hazirana kadar kesilen dallarının ka-bukları soyularak kurutulur. Kurutulan kabuklar bir yıl depolandıktan sonra 104-105C°’de 1 saat kavrulduktan sonra kullanılabilir. Y.Akdiken kabu¬ğundaki antronlar 1 yıl depolandıktan sonra veya bir saat kav-rulduktan sonra antrokinonlara dönüşür ve kabuklar kullanılabilir hale gelir.
Birleşimi: Birleşimindeki maddeleri önemine göre şöyle sıralayabiliriz;
a) Antronoid türevleri %4-8 arasında olup en önemlileri; Glucofrangulin A, Frangulin A, Glucofrangulin B, frangulin B, Frangulaemodin, Phscion, Chrysophanol ve Aloeemodin içerir. antronların antrakinonlara dönüşmesi için 1 yıl depolanması veya kurutulduktan sonra kavrulması (104-105C°) gerekir.
b) Flavonitler; Kâmpferol, Quercetin, İzorhamnetin, Rhamnacin ve bunların glikozitlerini içerir.
c) Ayrıca tanin, şeker, saponin ve acı maddeler içerir.
Tesir şekli: Müshil yapıcı, safra artırıcı, kanı temizleyici ve solucanları öldü¬rücüdür.
Kullanılması:
a) Komisyon E’nin yayınladığı monografi bildirisine göre başta kabızlığa karşı kullanılır.
b) Halk arasında Y.akdiken kabuğu başta kabızlık, sindirim bozukluğu, bağırsak tembelliği ve safra yetersizliğine karşı kullanılır.
Çayı: İçilecek her bardak için 1 kahve kaşığı Y.akdiken kabuğu demliğe konur ve üzerine 300-400ml soğuk su ilave edilerek 8-12 saat bekletildikten sonra kaynatılarak 5-10dk demlenmeye bırakılır ve süzülerek içilir.
Çay harmanları
Gökçek Metabolizma çayı (metabolizma, böbrekler ve sindirimi çalıştırıcı);
20 gr Hindiba otu ve kökü
20 gr Menekşe otu
20 gr Y.akdiken kabuğu
20 gr Rezene tohumu
20 gr Akhuş yaprağı
Gökçek jinekoloji çayı (kadın hastalıkları, adet sancısı ve kabızlıkta);
25 gr Y.akdiken kabuğu
25 gr Civanperçemi otu
25 gr Ayrık kökü
15 gr Sinameki yaprağı
10 gr Aslan pencesiotu
Gökçek Karaciğer ve safra çayı (safra artırıcı, ve müshil yapıcı);
20 gr Nane yaprağı
20 gr Pelin otu
20 gr Kimyon tohumu
20 gr Y.akdiken kabuğu
20 gr Sinameki yaprağı
Gökçek Metabolizma çayı
20 gr Sinameki yaprağı
20 gr Y.akdiken kabuğu
20 gr Hindiba otu ve kökü
20 gr Rezene tohumu
20 gr Nane yaprağı
Gökçek Müshil çayı;
30 gr Sinameki yaprağı
30 gr Y.akdiken kabuğu
20 gr Rezene tohumu
10 gr Oğulotu
Gökçek Müshil çayı;
20 gr Y.akdiken kabuğu
20 gr Sinameki yaprağı
20 gr
Oğulotu
20 gr Kimyon
20 gr Rezene
Gökçek safra artırıcı çay;
30 gr Nane yaprağı
30 gr Zerdeçal kökü
20 gr Kırlangıç otu
10 gr Y.akdiken kabuğu
10 gr Şahtereotu
Gökçek müshil çayı;
30 gr Sinameki yaprağı
30 gr Y.akdiken kabuğu
20 gr Nane yaprağı
10 gr Rezene
10 gr Kimyon
Yan tesirleri: depolanmamış Akdiken kabuğunun çayı içildiğinde şiddetli ishal, kusma ve bulantı gibi yan tesirleri görülür. Y.akdiken kabuğu kurutulduktan sonra bir yıl depolanmaz ise birleşimindeki antrokinanlar dönüşmediğinden çok etkili olur ve bu da rahatsız edici etkilere sebep olur. Kurutulduktan sonra bir yıl depolanan Y.akdiken kabuklarının çayı 1 aydan fazla kullanıldığında kanda ve hücrelerde potasyum yetersizliğine neden olur.
Y.Akdiken, Faulbaum, Rhamnus frangula
Barut ağacı Syn: Frangula alnus
Erkek akdiken Frangula vulgaris
Familyası: Akdikengillerden, Kreuzdorngewâchse, Rhamnaceae
Drugları: Yabani akdiken kabuğu; Frangulae cortex
Y.akdiken kabuğu bir yıl depolandıktan sonra çay, tentür ve natürel ilaç yapımında kullanılır.
Giriş: Akdikengillerin takriben 150 türü vardır ve bunlardan Y.Akdiken en çok bilinen ve kullanılandır. Akdikenin meyvesi yabani akdikenin ise kabukları tıbbi maksatla kullanılır. Bu nedenle akdikenleri iki ayrı grupta in¬celemek gerekir. Yabani akdiken kabuğu 13.yy.dan itibaren kabızlığa karşı kullanılmaya başlanmış ve zamanla yaygınlaşmıştır. Eski Keltcede ram dikenli çalı anlamına gelir. Türkçe Y.Akdiken diye anılması genellikle bazı
yazarlar tarafından yanlış anlaşılarak almanca akdiken anlamına gelen Weiβdorn la karıştırılmaktadır. Weiβdorn’un Türkçede karşılığı alıç tır kelimeleri tercüme ederek bitkilere yanlış anlam vermemek gerekir. Türkçe akdiken deyince R.Cathaticus, almanca akdiken (Weiβdorn) de¬yin-ce alıç anlaşılır.
Botanik: Vatanı Avrupa ve Asya’nın ılıman bölgeleri olup, buradan ku¬zey Amerika’ya götürülüp orada kültür bitkisi olarak yetiştirilmiş ve yaygınlaştırılmıştır. Genellikle seyrek ormanlara, nemli topraklar, sulak yerler ve bataklıklarda yetişir. Yabani akdiken 1-4m boyunda, az çatallaşan, dikensizi, kabuklarının dışı kahverengi, içi sarı ve portakal sarısı renkte, üzerinde yer yer kovukçuklar bulunur. Yaprakları 4-6cm uzunluğunda, 3-5eninde oval veya yumurta şeklinde, kenarları bütün, üst yüzeyi koyu yeşil, parlak, derimsi, rotada ana bir damar ve ondan yanlara paralel olarak uzanan damarlara sahiptir. Çiçekleri oldukça küçük sarımsı yeşil renkli, taç yaprakları 5 dişli, 4-5mm, kupa yaprakları 2-4mm yeşil ve çan şeklinde olup yaprak diplerinde 2-8 çiçek bir arada bulunur. Meyveleri önce yeşil, sonra turunç ve nihayet morumsu siyah par¬lak, 6-8m çapında yani bezelye büyüklüğünde ve içinde 2-3 adet çekirdek bulunur.
Hasat zamanı: Nisan ortalarından hazirana kadar kesilen dallarının ka-bukları soyularak kurutulur. Kurutulan kabuklar bir yıl depolandıktan sonra 104-105C°’de 1 saat kavrulduktan sonra kullanılabilir. Y.Akdiken kabu¬ğundaki antronlar 1 yıl depolandıktan sonra veya bir saat kav-rulduktan sonra antrokinonlara dönüşür ve kabuklar kullanılabilir hale gelir.
Birleşimi: Birleşimindeki maddeleri önemine göre şöyle sıralayabiliriz;
a) Antronoid türevleri %4-8 arasında olup en önemlileri; Glucofrangulin A, Frangulin A, Glucofrangulin B, frangulin B, Frangulaemodin, Phscion, Chrysophanol ve Aloeemodin içerir. antronların antrakinonlara dönüşmesi için 1 yıl depolanması veya kurutulduktan sonra kavrulması (104-105C°) gerekir.
b) Flavonitler; Kâmpferol, Quercetin, İzorhamnetin, Rhamnacin ve bunların glikozitlerini içerir.
c) Ayrıca tanin, şeker, saponin ve acı maddeler içerir.
Tesir şekli: Müshil yapıcı, safra artırıcı, kanı temizleyici ve solucanları öldü¬rücüdür.
Kullanılması:
a) Komisyon E’nin yayınladığı monografi bildirisine göre başta kabızlığa karşı kullanılır.
b) Halk arasında Y.akdiken kabuğu başta kabızlık, sindirim bozukluğu, bağırsak tembelliği ve safra yetersizliğine karşı kullanılır.
Çayı: İçilecek her bardak için 1 kahve kaşığı Y.akdiken kabuğu demliğe konur ve üzerine 300-400ml soğuk su ilave edilerek 8-12 saat bekletildikten sonra kaynatılarak 5-10dk demlenmeye bırakılır ve süzülerek içilir.
Çay harmanları
Gökçek Metabolizma çayı (metabolizma, böbrekler ve sindirimi çalıştırıcı);
20 gr Hindiba otu ve kökü
20 gr Menekşe otu
20 gr Y.akdiken kabuğu
20 gr Rezene tohumu
20 gr Akhuş yaprağı
Gökçek jinekoloji çayı (kadın hastalıkları, adet sancısı ve kabızlıkta);
25 gr Y.akdiken kabuğu
25 gr Civanperçemi otu
25 gr Ayrık kökü
15 gr Sinameki yaprağı
10 gr Aslan pencesiotu
Gökçek Karaciğer ve safra çayı (safra artırıcı, ve müshil yapıcı);
20 gr Nane yaprağı
20 gr Pelin otu
20 gr Kimyon tohumu
20 gr Y.akdiken kabuğu
20 gr Sinameki yaprağı
Gökçek Metabolizma çayı
20 gr Sinameki yaprağı
20 gr Y.akdiken kabuğu
20 gr Hindiba otu ve kökü
20 gr Rezene tohumu
20 gr Nane yaprağı
Gökçek Müshil çayı;
30 gr Sinameki yaprağı
30 gr Y.akdiken kabuğu
20 gr Rezene tohumu
10 gr Oğulotu
Gökçek Müshil çayı;
20 gr Y.akdiken kabuğu
20 gr Sinameki yaprağı
20 gr
Oğulotu
20 gr Kimyon
20 gr Rezene
Gökçek safra artırıcı çay;
30 gr Nane yaprağı
30 gr Zerdeçal kökü
20 gr Kırlangıç otu
10 gr Y.akdiken kabuğu
10 gr Şahtereotu
Gökçek müshil çayı;
30 gr Sinameki yaprağı
30 gr Y.akdiken kabuğu
20 gr Nane yaprağı
10 gr Rezene
10 gr Kimyon
Yan tesirleri: depolanmamış Akdiken kabuğunun çayı içildiğinde şiddetli ishal, kusma ve bulantı gibi yan tesirleri görülür. Y.akdiken kabuğu kurutulduktan sonra bir yıl depolanmaz ise birleşimindeki antrokinanlar dönüşmediğinden çok etkili olur ve bu da rahatsız edici etkilere sebep olur. Kurutulduktan sonra bir yıl depolanan Y.akdiken kabuklarının çayı 1 aydan fazla kullanıldığında kanda ve hücrelerde potasyum yetersizliğine neden olur.