KÖKBOYA
Ağaç | 0,5-1,5m | 6-9 Aylar | Na,Ça,Ho | Kökü
Kökboya, Krapp, Rubai tinctorum
Kırmızı kök Fârberröte
Yumurta boyası
Kızılkök
Fes otu
Kızılboya otu
Türk kökboyası
Familyası: Kökboyagillerden, Rötegewâchse, Rubiaceae
Drugları: Kökboya kökü; Rubiaetinctorium radix
Kökboyanın sadece kökü çay, tentür ve de natürel ilaç yapımında kullanılır.
Giriş: Kökboyanın 3 önemli alt türü mevcuttur.
a) Türk kök boyası; Rabai tinctorum
b) Yabani kökboya; Rubai peregrina ve Hint kökboyası; Rubai cordifo-lia’yı sayabiliriz. Bunlardan Türk kök boyası olarak bilinen Rubai tinctoria tarihte çok önemli bir kırmızı ve kızıl boyar maddesi idi ve de özellikle Fesler bu bitkinin kökü ile boyanmıştır. 1869 yılına kadar dünyadaki kırmızı ve kızıl boyanın 2/3 ‘si Türkiye tarafından temin edilmekteydi. Bu tarihte kökboyanın yerini Şalan Anilin adlı maddesinin sentetik olarak üretmeye başlanması ile kök boya zamanla değerini kaybetmiştir. Bu türden bizi sadece Türk kök boyası ilgilendirmektedir, zira diğerleri ne boyar madde ne de şifa maksadı ile pek kullanılmamıştır.
Botanik: Asıl vatanı Türkiye olan bitki Akdeniz ülkeleri, Paşaeli’nden Doğu Türkistan’a kadar ve de Güney ve Kuzey Amerika’da yetiştirilir. Boyu 50-150 dikine veya yatar vaziyette büyüyen, gövdesi dört köşeli üzeri kancalı küçük dikenlerle donanmış olup tırmanıcı bir bitkidir. Yaprakları gövde üzerine 2-6’sı karşılıklı olarak çember gibi dizilmiştir ve alttaki yaprakları 6’sı bir arada ortadakiler 4’lü ve en üsttekiler 2’li olarak bulunurlar. Yaprakları oval veya mızrak şeklinde üst yüzeyi koyu yeşil, kenarları narin kertikli, kısa saplı ve ortada ana bir damara sahiptir. Çiçekleri oldukça küçük sarı veya sarımsı beyaz renkte mızrak şeklinde beş taç yapraktan meydana gelir ve çiçekleri geriden yıldız şeklinde görülür.
Meyveleri: Önce sarı sonra kırmızı ve nihayet olgunlaşınca siyah bir renk alır ve bezelye büyüklüğündedir. Kökleri 5-15 cm uzunluğunda, 0,5-1 cm çapında, dışında soyulabilen esmerimsi kırmızı veya kırmızı renkli bir kabuk bulunur.
Yetiştirilmesi: Vatanının Türkiye olması nedeniyle Türkiye’nin hemen her bölgesinde çok kolay yetişir ve özel bir itinaya gerek yoktur.
Hasat zamanı: Temmuz ve Ağustos aylarında kökleri söküldükten sonra yıkanır, kurutulur ve kaldırılır.
Birleşimi: Birleşimindeki maddeleri önemine göre şöyle sıralayabiliriz;
a) Anthrachinon türevleri (Antrakinon); Ana maddesi bir Alizaringlikozit olan Ruberitrinasit (1,2-Dihydroxyantrachinon-primverosit) ve az miktarda Rubiadin-3-primverosit, Purpuroxanthin, Purpurin, Munjistin, Lucidin ve Rubiadin içerir. Yapılan araştırmalarda 19 Anthrachinon türevi içerdiği ve bunun %75’ini Alizarin ve %20 Purpurin’den oluştuğu geri kalanının ise diğerlerinden oluştuğudur. (Burnett ve Thomson) Ruberitrinasitin parçalanması ile Alizarin ve primveros (şeker) ortaya çıkar.
b) Ayrıca Reçine, Minerallerden; Kalsiyum ve Magnezyum, Pektin, Protein, Anzimler ve sabit yağlar içerir.
Ruberitrinasit=Alizarin+primverosyl (Gli (6←1) Xyl )
Tesir şekli: Krampları çözücü, böbrek taşlarını eritici, idrar artırıcı, anti-bakteriyel ve iltihapları önleyicidir.
Araştırmalar:
1) Yasui ve Takeda 1983’te kök boya birleşimindeki Lucidin’in (1,3-Dihydroxy-2-hydroxy-metilanthrachinon) mutagen (yani genetik yapıyı bozucu) olduğunu kobaylar üzerinde yaptıkları deneylerle tespit etmişlerdir. (PT.191)
2) Westendorf ve Vahlensiek 1983’te yaptığı araştırmada kök boyanın krampları çözücü ve idrar artırıcı olduğunu tespit etmişlerdir. (PT.191)
3) Tscharnke ve ekibi 1972’de, Hesse ve ekibi 1974’de ve Berg ve ekibi 1976’da yaptıkları araştırmalarda kök boya ilaç ve çaylarının kalsiyum ve oksalat taşlarını erittiğini tespit etmişlerdir. (PT.191)
Kullanılması:
a) Homeopati’de; böbrek taş ve kumları, kansızlık, adet zayıflığı ve dalak rahatsızlığına karşı ve de böbrek kordonunu (kanalını) harekete geçirmek için kullanılır.
b) Halk arasında; başta böbrek taşlarını eritmek için kullanılır.
Açıklama: Birleşimindeki Ruberitrinasidin Alizarin ve primverozit’e par-çalanır ve Alizarin böbrek taşları ile reaksiyona girerek yeni kompleks birleşikler oluşturur. Böylece böbrek taşları zamanla yavaş yavaş eriyerek kaybolur. Hayvanlar üzerinde yapılan bazı araştırmalar kök boya ilaç ve çayının uzun süre alınması halindeki birleşimindeki Lucidin’in kansere sebep olabileceği iddia edilmektedir. Bu nedenle 3-4 aydan fazla alınmaması tavsiye edilir. Oysa takriben 2500 yıldır kullanıldığı bilinen bu bitkinin şimdiye kadar insanlara herhangi bir şekilde zarar verdiği görül-memiştir. Fakat her şeye rağmen Altın başak otu, Huş yaprağı, At-kuyruğu otu, Civanperçemi otu, Ortasifon, Ardıç kozalağı, K.hindiba otu ve kökü ve de Isırgan otu ve kökü gibi bitkilerin herhangi bir yan tesiri olmadığından uzun süre kullanılmalarında bir mahsur yoktur.
Çayı: İki kahve kaşığı ince kıyılmış kök boya kökü bir demliğe konur ve üzerine 300-500 ml kaynar su ilave edilir ve sabah-öğle-akşam 100-150 ml içilir. Bu çay içildiğinde idrar kırmızı bir renk alır. Bunun herhangi bir mahsuru yoktur.
Çay Harmanları;
Gökçek Mesane idrar yolları iltihap çayı;
20 g Ortasifon otu
20 g Altın başak otu
20 g Kök boya kökü
20 g Atkuyruğu otu
20 g Ayı üzümü yaprağı
Gökçek Böbrek taşlarına çay;
35 g Altın başak otu
35 g Hindiba otu+kökü
10 g Kök boya kökü
10 g Diş otu meyvesi
10 g Huş yaprağı
Gökçek Böbrek ve mesane taşlarına çay;
30 g Hindiba otu+kökü
30 g Altın başak otu
10 g Kök boya kökü
10 g Diş otu meyvesi
20 g Ardıç kozalağı
Gökçek Böbrek iltihapları çayı;
20 g Altın başak otu
20 g Atkuyruğu otu
20 g Huş yaprağı
20 g Ardıç kozalağı
10 g Kayışkıran kökü
10 g Kök boya kökü
Gökçek Böbrek fonksiyonlarını düzenleyici ve böbrek taşlarına çay;
30 g Altın başak otu
30 g Kök boya kökü
30 g Hindiba otu+kökü
10 g Diş otu meyvesi
Homeopati’de: Taze veya kurutulmuş kök boya kökünden 50 gr ince kıyıldıktan sonra bir şişeye konur ve üzerine 500 ml %70’lik alkol (Etanol) ilave edilir. Güneş görmeyen bir yerde 4-6 hafta bırakılır ve arada bir çalkalanır. Bu süre sonunda süzülerek Homeopati’de <> adı ile anılan tentür elde edilir. Bu tentürün günde 3-4 defa 15-20 damla 2-3 alınması önerilir.
Hastalığın belirtileri (semptomları):
1) Beslenmeme nedeni ile kansızlık, yüzde solukluk ve adet yetersizliği
2) Böbrek ve mesane taşları varsa
3) İltihaplara neden olan odaklar varsa bu gibi hallerde kök boya tentürü kullanılır.
Yan tesirleri: Almanya’da 1993 yılına kadar kök boya kökü ve diğer böbrek ve mesane çaylarının ekstre ve tentürlerinden çok sayıda natürel ilaçlar yapılmıştır fakat bu tarihte alman sağlık bakanlığınca kansere sebep olabileceği nedeni ile yasaklanmıştır. Bu bitki hakkında yeterince araştırma yapılmamış olmasına rağmen zira sadece kobaylar üzerinde yapılan deneylere dayanarak bu neticeye varılmıştır.
Ağaç | 0,5-1,5m | 6-9 Aylar | Na,Ça,Ho | Kökü
Kökboya, Krapp, Rubai tinctorum
Kırmızı kök Fârberröte
Yumurta boyası
Kızılkök
Fes otu
Kızılboya otu
Türk kökboyası
Familyası: Kökboyagillerden, Rötegewâchse, Rubiaceae
Drugları: Kökboya kökü; Rubiaetinctorium radix
Kökboyanın sadece kökü çay, tentür ve de natürel ilaç yapımında kullanılır.
Giriş: Kökboyanın 3 önemli alt türü mevcuttur.
a) Türk kök boyası; Rabai tinctorum
b) Yabani kökboya; Rubai peregrina ve Hint kökboyası; Rubai cordifo-lia’yı sayabiliriz. Bunlardan Türk kök boyası olarak bilinen Rubai tinctoria tarihte çok önemli bir kırmızı ve kızıl boyar maddesi idi ve de özellikle Fesler bu bitkinin kökü ile boyanmıştır. 1869 yılına kadar dünyadaki kırmızı ve kızıl boyanın 2/3 ‘si Türkiye tarafından temin edilmekteydi. Bu tarihte kökboyanın yerini Şalan Anilin adlı maddesinin sentetik olarak üretmeye başlanması ile kök boya zamanla değerini kaybetmiştir. Bu türden bizi sadece Türk kök boyası ilgilendirmektedir, zira diğerleri ne boyar madde ne de şifa maksadı ile pek kullanılmamıştır.
Botanik: Asıl vatanı Türkiye olan bitki Akdeniz ülkeleri, Paşaeli’nden Doğu Türkistan’a kadar ve de Güney ve Kuzey Amerika’da yetiştirilir. Boyu 50-150 dikine veya yatar vaziyette büyüyen, gövdesi dört köşeli üzeri kancalı küçük dikenlerle donanmış olup tırmanıcı bir bitkidir. Yaprakları gövde üzerine 2-6’sı karşılıklı olarak çember gibi dizilmiştir ve alttaki yaprakları 6’sı bir arada ortadakiler 4’lü ve en üsttekiler 2’li olarak bulunurlar. Yaprakları oval veya mızrak şeklinde üst yüzeyi koyu yeşil, kenarları narin kertikli, kısa saplı ve ortada ana bir damara sahiptir. Çiçekleri oldukça küçük sarı veya sarımsı beyaz renkte mızrak şeklinde beş taç yapraktan meydana gelir ve çiçekleri geriden yıldız şeklinde görülür.
Meyveleri: Önce sarı sonra kırmızı ve nihayet olgunlaşınca siyah bir renk alır ve bezelye büyüklüğündedir. Kökleri 5-15 cm uzunluğunda, 0,5-1 cm çapında, dışında soyulabilen esmerimsi kırmızı veya kırmızı renkli bir kabuk bulunur.
Yetiştirilmesi: Vatanının Türkiye olması nedeniyle Türkiye’nin hemen her bölgesinde çok kolay yetişir ve özel bir itinaya gerek yoktur.
Hasat zamanı: Temmuz ve Ağustos aylarında kökleri söküldükten sonra yıkanır, kurutulur ve kaldırılır.
Birleşimi: Birleşimindeki maddeleri önemine göre şöyle sıralayabiliriz;
a) Anthrachinon türevleri (Antrakinon); Ana maddesi bir Alizaringlikozit olan Ruberitrinasit (1,2-Dihydroxyantrachinon-primverosit) ve az miktarda Rubiadin-3-primverosit, Purpuroxanthin, Purpurin, Munjistin, Lucidin ve Rubiadin içerir. Yapılan araştırmalarda 19 Anthrachinon türevi içerdiği ve bunun %75’ini Alizarin ve %20 Purpurin’den oluştuğu geri kalanının ise diğerlerinden oluştuğudur. (Burnett ve Thomson) Ruberitrinasitin parçalanması ile Alizarin ve primveros (şeker) ortaya çıkar.
b) Ayrıca Reçine, Minerallerden; Kalsiyum ve Magnezyum, Pektin, Protein, Anzimler ve sabit yağlar içerir.
Ruberitrinasit=Alizarin+primverosyl (Gli (6←1) Xyl )
Tesir şekli: Krampları çözücü, böbrek taşlarını eritici, idrar artırıcı, anti-bakteriyel ve iltihapları önleyicidir.
Araştırmalar:
1) Yasui ve Takeda 1983’te kök boya birleşimindeki Lucidin’in (1,3-Dihydroxy-2-hydroxy-metilanthrachinon) mutagen (yani genetik yapıyı bozucu) olduğunu kobaylar üzerinde yaptıkları deneylerle tespit etmişlerdir. (PT.191)
2) Westendorf ve Vahlensiek 1983’te yaptığı araştırmada kök boyanın krampları çözücü ve idrar artırıcı olduğunu tespit etmişlerdir. (PT.191)
3) Tscharnke ve ekibi 1972’de, Hesse ve ekibi 1974’de ve Berg ve ekibi 1976’da yaptıkları araştırmalarda kök boya ilaç ve çaylarının kalsiyum ve oksalat taşlarını erittiğini tespit etmişlerdir. (PT.191)
Kullanılması:
a) Homeopati’de; böbrek taş ve kumları, kansızlık, adet zayıflığı ve dalak rahatsızlığına karşı ve de böbrek kordonunu (kanalını) harekete geçirmek için kullanılır.
b) Halk arasında; başta böbrek taşlarını eritmek için kullanılır.
Açıklama: Birleşimindeki Ruberitrinasidin Alizarin ve primverozit’e par-çalanır ve Alizarin böbrek taşları ile reaksiyona girerek yeni kompleks birleşikler oluşturur. Böylece böbrek taşları zamanla yavaş yavaş eriyerek kaybolur. Hayvanlar üzerinde yapılan bazı araştırmalar kök boya ilaç ve çayının uzun süre alınması halindeki birleşimindeki Lucidin’in kansere sebep olabileceği iddia edilmektedir. Bu nedenle 3-4 aydan fazla alınmaması tavsiye edilir. Oysa takriben 2500 yıldır kullanıldığı bilinen bu bitkinin şimdiye kadar insanlara herhangi bir şekilde zarar verdiği görül-memiştir. Fakat her şeye rağmen Altın başak otu, Huş yaprağı, At-kuyruğu otu, Civanperçemi otu, Ortasifon, Ardıç kozalağı, K.hindiba otu ve kökü ve de Isırgan otu ve kökü gibi bitkilerin herhangi bir yan tesiri olmadığından uzun süre kullanılmalarında bir mahsur yoktur.
Çayı: İki kahve kaşığı ince kıyılmış kök boya kökü bir demliğe konur ve üzerine 300-500 ml kaynar su ilave edilir ve sabah-öğle-akşam 100-150 ml içilir. Bu çay içildiğinde idrar kırmızı bir renk alır. Bunun herhangi bir mahsuru yoktur.
Çay Harmanları;
Gökçek Mesane idrar yolları iltihap çayı;
20 g Ortasifon otu
20 g Altın başak otu
20 g Kök boya kökü
20 g Atkuyruğu otu
20 g Ayı üzümü yaprağı
Gökçek Böbrek taşlarına çay;
35 g Altın başak otu
35 g Hindiba otu+kökü
10 g Kök boya kökü
10 g Diş otu meyvesi
10 g Huş yaprağı
Gökçek Böbrek ve mesane taşlarına çay;
30 g Hindiba otu+kökü
30 g Altın başak otu
10 g Kök boya kökü
10 g Diş otu meyvesi
20 g Ardıç kozalağı
Gökçek Böbrek iltihapları çayı;
20 g Altın başak otu
20 g Atkuyruğu otu
20 g Huş yaprağı
20 g Ardıç kozalağı
10 g Kayışkıran kökü
10 g Kök boya kökü
Gökçek Böbrek fonksiyonlarını düzenleyici ve böbrek taşlarına çay;
30 g Altın başak otu
30 g Kök boya kökü
30 g Hindiba otu+kökü
10 g Diş otu meyvesi
Homeopati’de: Taze veya kurutulmuş kök boya kökünden 50 gr ince kıyıldıktan sonra bir şişeye konur ve üzerine 500 ml %70’lik alkol (Etanol) ilave edilir. Güneş görmeyen bir yerde 4-6 hafta bırakılır ve arada bir çalkalanır. Bu süre sonunda süzülerek Homeopati’de <
Hastalığın belirtileri (semptomları):
1) Beslenmeme nedeni ile kansızlık, yüzde solukluk ve adet yetersizliği
2) Böbrek ve mesane taşları varsa
3) İltihaplara neden olan odaklar varsa bu gibi hallerde kök boya tentürü kullanılır.
Yan tesirleri: Almanya’da 1993 yılına kadar kök boya kökü ve diğer böbrek ve mesane çaylarının ekstre ve tentürlerinden çok sayıda natürel ilaçlar yapılmıştır fakat bu tarihte alman sağlık bakanlığınca kansere sebep olabileceği nedeni ile yasaklanmıştır. Bu bitki hakkında yeterince araştırma yapılmamış olmasına rağmen zira sadece kobaylar üzerinde yapılan deneylere dayanarak bu neticeye varılmıştır.