Çilek, Erdbeere, Fragaria vesca L.

[igokcek]

ÇİLEK

Çok Yıllık | 0,1-0,3m | 5-6 Aylar | Ca,Na,Ho | Yaprak,Kök ve Meyvesi

Çilek, Erdbeere, Fragaria vesca L.
Orman çileği Walderdbeere
Yabani çilek

Familyası: Gülgillerden, Rosengewâchse, Rosaceae

Drugları: Çilek yaprakları; Fragariae folium
Çilek kökü; Fragariae radix
Çilek meyvesi; Fragariae fructus
Çileğin genellikle yapraklarından, nadiren köklerinden çay ve natürel ilaç yapılır. Meyveleri taze olarak yenildiği gibi salata ve pasta yapımında kullanılır.

Botanik: Çileğin oldukça çok alt türü mevcuttur. Bunlardan bazıları a) Amerika çileği (F.SSP.Americana), b)Kaliforniya çileği (F.SSP. Cali-fornica), c) Orman çileği (F.SSP.Vesca), d) Beyaz çilek (F.Alba) ve e) Pembe yapraklı çilek (F.Roseiflora) sayabiliriz. Bizi ilgilendiren Avrupa ve Asya’nın Batı ve Güneybatı Asya ve Türkistan’a kadar oldukça geniş alanda yabani olarak yetiştiği gibi kültür bitkisi olarak ta oldukça çok yetişir. Bizi ilgilendiren yabani olarak yaşayan orman çileğidir. Diğer türler birçok özelliklerini kaybettiklerinden şifa maksadıyla pek kulanılmazlar. Kısa kazık şeklindeki kökleri kışı ölmeden geçirir ve eski yaprak ve gövdesi kökü dondan koruyacak şekilde örter. Gövde dikey olup genellikle 10-20 cm’de nadiren 30 cm’i bulur. Yaprakları üçü bir arada uzun bir sap üzerinde ters yumurta şeklinde, uca doğru hafif sivri, kenarları derin kertikli veya dişli, oradan ana damar uzanır ve bundan sağlı sollu yan damarlar kenarlara kadar uzanır. Yaprakları altı ipek gibi narin küçük tüylerle donanmıştır. Üst kısmında ise bu tüyler çok seyrektir. Çiçekleri 5 adet, beyaz oval veya kalp şeklindedir. Taç yaprakları ortada 10-20 adet, çok küçük döllenme tozlukları ve de ortada sarımsı bir göbek mevcuttur. Sarımsı göbek çiçekleri döllendikten sonra yavaş yavaş meyveye dönüşür. Önce sarı sonra sarımsı yeşil, sonra kırmızımsı yeşil ve nihayet koyu kırmızı olarak meyveye dönüşür. Çiçekleri yukarı doğru yükselen gövdelerinden başka yanlara doğru uzanan ve sürünen sürgünleri mevcuttur ve bu sürgünler sayesinde kısa zamanda bulunduğu yerde kümeler oluşturur.

Hasat zamanı: Çilek yaprakları Mayıs’tan Temmuz’a kadar toplanır, soğuk suyla yıkanır, havada ve güneşli bir yerde kurutulur. Çilek kökleri Temmuz’dan Ekim’e kadar veya Nisan ayında söküldükten sonra yıkanır ve ince şeritler halinde kesilir ve havadar güneşli bir yerde kurutulur.

Birleşimi:
1) Çileğin yaprağı %3,5-5 arasında Tanen türevleri, Pedunculagin, Agrimoniin, Procyamidin B-3, Ellagitannin ve Catechin türevleri içerir.
2) Flavonitlerden; Quercetin, Quercitrin ve Rutosid
3) Carbonikasitlerden; Tarçın asidi, Kahve asidi ve Chlorogenasit
4) Anorganikasitlerden; Salisilik asit

Meyvelerinde;
1) Vitaminlerden; B1, B2, B3 vitaminleri (Thiamin, Riboflavin ve Niacin), C-vitamini ve Karotin (Pro-A vitamini)
2) Minerallerden; Fosfor, Kalsiyum ve Demir
3) Ayrıca; Protein, Sabit yağlar, Ham şeker ve çok az miktarda uçucu yağ içerir.
Çilek kökünde; Tanin oranı yapraklara göre fazla fakat flavonit oranı düşüktür. Diğer maddeler ise hemen hemen aynıdır.

Araştırmalar:
1) Türkiye’de hamile olan bir kadın doktora gider ve kadın doktoru çok Çilek (meyvesi) yemesi halinde çocuğunun çok zeki olacağını söyler. Kadın çok çilek yer ve çocuk 2 yaşında kendi kendine okumayı televiz-yondan öğrenir.(Show TV)
2) Ailemde 4. çocuğa hamile iken bol bol çilek yemişti ve Şamil bugün 5 yaşında ve Ana okulu’nun en zeki çocuğu olduğu öğretmenler tarafından söyleniyor.

Özellikleri: Yaprakları serinletici ve ekşimsi tattadır.

Tesir şekli: Damarları daraltıcı, idrar arttırıcı ve iltihapları önleyicidir.

Kullanılması:
a) Komisyon E’nin 01/02/1990 tarih ve 22a nolu Monografi bildirisine göre başta; Çilek yaprağı başta mide-bağırsak nezlesi, ishal, bağırsak tembelliği, karaciğer hastalıkları, sarılık, romatizma, sinirlilik, böbrek rahatsızlıkları, idrar yolları rahatsızlıkları, idrar yolları taş ve kumları, kalpkan dolaşımı zafiyetine karşı ve kan temizlemek ve de metabolizmayı çalıştırmak için kullanılır.
b) Halk arasında; 1) Meyvesini hamile kadınlar çok yerlerse çocukları zeki olabilir. 2) Yaprakları; Mide-bağırsak üşütmesi, iltihaplanması ve ishal, romatizma, nikris, idrar yolları ve karaciğer rahatsızlıklarına karşı kullanılır. Haricen ise diş eti iltihaplanması, ağız içi yaraları ve iltihaplanmasına karşı gargarası yapılır.

Çayı: İki kahve kaşığı Çilek yaprağı demliğe konur ve üzerine 300-400 ml kaynar su doldurulur, 5-10 dk demlenmeye bırakıldıktan sonra süzülerek içilir.

Çilek (Çilek meyvesi): Bileşimindeki maddelerden dolayı sindirimi kolay-laştırıcı ve iştah açıcı özelliklere sahiptir. Çilek taze olarak yendiği gibi pasta reçel ve yoğurt yapımında da kullanılır.

Yan tesiri: Bilinen bir yan tesiri yoktur fakat bazı hassas kişilerde çilek meyvesi alerji yapabilir. Bu nedenle çileğe karşı alerjisi olan kimselerin yememesi gerekir.

[igokcek]

[igokcek]

[igokcek]

[maturidi]

KANSERE KARŞI SAVAŞAN İKİ MEYVE
Kansere karşı savaşan iki meyve
Gerçek birer sağlık deposu olan çilek ve yaban mersininin etkisi araştırmalarla kanıtlanmış durumda.
Kansere karşı savaşan iki meyve
Gerçek birer sağlık deposu olan çilek ve yaban mersininin etkisi araştırmalarla kanıtlanmış durumda.
Bu iki meyve hücreleri rahim ağzı ve göğüs kanserine karşı koruduğu ispatlanan kimyasallar içeriyor.
Çilek gerçek bir sağlık deposudur. Çilek,yaban mersini ve ahududu hücreleri rahim ağzı ve göğüs kanserine karşı koruduğu ispatlanan kimyasallar içerir. İki meyve de hafıza dostudur.
Clemson Üniversitesi'ndeki araştrmacılar dondurulup kurutulmuş meyve özlerini iki servikal (rahim ağzı) kanser kültürü ve iki göğüs kanseri hücresi üzerinde test etmişler, çilek ve yaban mersini özlerinin servikal ve göğüs kanseri hücrelerinin büyüyüp gelişmesini önemli oranda engellediği sonucuna varmışlardır.
Yine aynı çalışmada çilek ve yaban mersininden alınan fitokimyasalların tümörün başlangıç aşamasını durdurduğu ifade edilmektedir. Buna ek olarak Journal of Agricultureland FoodChemistry 'de yayınlanan bir başka araştırmada da çileğin çok güçlü bir antioksidan (kansere karşı savaşan) özelliği olduğu gösterilmiştir.
Hücrelerin bozulmasını önler
Çilekte elajik asit vardır.1968'den bu yana yapılan araştırmalar elejik asidin antikanserojen ve antimutajen (hücre yapısının bozulmasını önleyici) etkilerinin olduğunu göstermektedir. Elajik asidin hayvanlar üzerinde yapılan deney ve laboratuvar modellerinde bazı kansorejenler tarafından oluşturulan tümörlerin gelişimini engellediği kanıtlanmıştır. Amerikan Kanser Topluluğu tarafından yayınlanan The American Cancer Society's Guide to Complementaryand Alternative Cancer Methods'ta elajik asidin gelecek vaat eden doğal bir takviye olduğu çünkü laboratuvarda sağlıklı ve normal hücrelerde hiçbir değişime yol açmaksızın kanser hücrelerinin hücre ölümüne yol açtığı dile getirilmektedir.
Çilek belleğinizi güçlendirir
Çilekteki bileşkeler beyninizle hafızanızı da koruyabilirler. Tufts Üniversitesi 'ndeki araştırmacılarla USDA Journal of Neurosciec 'da günlük olarak yabanmersini, çilek ve ıspanak özü tüketen hayvanların kısa vadeli hafızalarında önemli bir gelişim görüldüğünü gösteren bir araştırma yayımlamışlardır. Bu meyve ve sebze özlerini alan fareler diğerlerinden daha çabuk öğrenmişler ve motor becerileri de kayda değer düzeyde artırmıştır. Bu araştırma, meyve ve sebzelerin aslında davranış ve sinir hücrelerindeki fonksiyon bozukluğunu tersine çevirdiğini gösteren ilk incelemedir. Bu özler aynı zamanda farelerin kan damarlarının zarar görmesini de engellemiştir.
Kalp sorunları ve kanserde de etkili
Çilekte aynı zamanda antosiyaninler de mevcuttur. Antosiyaninler, kırmızı ve mor renkli sebze ve meyvelerde bulunan ve bu besinlere renk veren bir madde olup çok güçlü bir antioksidanttır. Antosiyaninler sağlıklı dokuları ve hücreleri koruyarak kalp hastalıkları ve kansere karşı önemli bir koruyucudurlar. Michigan Üniversitesi'nce yapılan çalışmalar; antosiyaninlerin kolesterol ve kan şekerini düşürücü ve karaciğerde yağ birikimini engelleyici özelliklerinin yanında, kas ağrılarını da azalltığını göstermiştir. Yine 2004 yılında Journal of Medicineand Biotechnology'de yayımlanan araştırmaya göre antosiyanin kardiovasküler sistemi oksidatif strese karşı korumaktadır.
Biliyor muydunuz?
Bir kase çilek sadece 50 kaloridir ve yaklaşık 3 gr. lif içerir. Kalsiyum, magnezyum, fosfor, potasyum ve C vitamini (85 mg kadar) de mevcuttur.
Gençlik iksiri bir meyve: Yaban mersini
Yaban mersini beyin için ideal bir besin. Tufts Üniversitesi, USDA Yaşlanmada İnsan Beslenmesi Araştırma Merkezi Nörobilim Laboratuvarı'nda yapılan bir dizi araştırma sonucunda; labaratuvar hayvanlarının yabanmersini özleriyle beslenmeleri durumunda daha zihinsel gerileme, koordinasyon ve denge kaybı durumlarında daha iyi olduklarını ya da daha doğrusu bu tarz sıkıntılarla daha az karşılaştıkları ya da hiç karşılaşmadıkları saptanmıştır. Bu hayvanlar bu laboratuvarda bir anlamda gençlik kaynağını bulmuşlardır.
Yaban mersini de tıpkı çilek de olduğu gibi antioksidan ve antiflammatuar etkisi olan antosiyanın türü bileşkeler içerir.

Süper yiyecek listesinde
Alzheimer, parkinson, diyabet, kalp rahatsızlıkları arterit gibi 'alışılagelmiş' yaşlılık belirtilerinden koruyucu özelliği yaban mersinini herkesin süper yiyecekler listesine sokmaya yeter. Ayrıca yaban mersini beyindeki nöronların birbiriyle daha etkin iletişim kurmalarına yardım eder.
Hafızanızı keskinleştirir
Yaban mersini üzerine çalışmalarıyla ünlü bir bilim adamı olan Truft Ünivesitesi USDA Yaşlanmada İnsan Beslenmesi Araştırma Merkezi'nde Nörobilim Laboratuvarı başkanı Joseph, "Yaşlı nöronlar bir şekilde yaşlı evli çiftler gibidirler" diyor ve "Artık birbirleriyle pek fazla konuşmazlar. Hafıza zayıflar, koordinasyon ve denge için gerekli olan sinyalleşme zayıflama eğilimine girer ve yaban mersinindeki polifenoller adındaki özel bileşkeler sinyalleri açarlar" diye özetliyor yaban mersininin hafıza üzerindeki etkisini. Kısacası yaban mersini; bir nöronun diğeriyle etkin bir şekilde iletişime geçmesini sağlamakla kalmaz, aynı zamanda beynin nöronlar geliştirmesini de sağlar.
Kolesterolü de düşürür
Hayvanlar üzerinde yapılan incelemelerde günlük yaban mersini tüketiminin, yaşlanmanın olağan sonucu olan motor koordinasyon ve hafızaya bağlı rahatsızlıkları inanılmaz derecede yavaşlattığı kanıtlanmıştır. Dahası kan kolesterolünün düşmesi ve idrar yolu sağlığını korumakta da etkili olduğuna dair çalışmalar mevcuttur.
Gözlerin ilacı
Japonya 'da yabanmersinine 'görme meyvesi' adı verilmiştir. Çünkü içinde çok yüksek miktarda antosiyanin mevcuttur ki bir diğer faydası da göz yorgunluğunu azaltmak ve gece görüşünü geliştirmek olan bir antioksidan ve antiflamatuardır. Günümüzde yabanmersinin bir retina hastalığı olan ve altmış beş yaş üzeri kişilerde körlüğün başlıca sebebi olarak görülen maküla dejeneresyonunu engelleme becerisinin incelendiği çeşitli araştırmalar da vardır.
Neden bu denli değerli ?
Yaban mersini, dünyadaki herhangi bir yiyeceğe kıyasla en yüksek ORAC değerine sahip besinlerden biridir. Oksijen radikal emilim kapasitesinin kısaltması olan ORAC, antioksidan güç için kullanılan bir değerlendirme sistemidir. Bilim insanları, bir besindeki farklı fitokimyasal ve antioksidanların bir arada ne kadar çok işe yaradığını araştırırlar, sonra da bu işlevine dayanarak besini değerlendirirler. Bir futbol takımını gözünüzün önüne getirin, bunu anlamanız daha da kolaylaşacaktır. Tıpkı süper bir yiyeceğin sadece içerdiği besinlerle değerlendirilememesi gibi, bir takımda sadece oyuncuların bireysel başarıları doğrultusunda iyi olarak tanımlanamaz. Her iki durumda da her şey bir arada bulunan unsurların grup olarak işlevlerini ne kadar iyi gerçekleştirdiğine bağlıdır. İşte, ORAC değerlendirmesinin bize sunduğu budur: bir besindeki antioksidan ve fitokimyasallar grup halinde size ne kadar koruma sağlayıp değer katarlar? Tüm bu açılardan bakıldığında daima tam puan alan yaban mersininin neden bu derece değerli olduğu daha iyi anlaşılır.
En iyi kanser savaşçısı
Journal of Agricultureand Food Chemistry'nin 4 Mayıs 2005 tarihli sayısında, yaban mersininin faydalı bir bileşke olan pterostilben içerdiğinin ifade edildiği bir makale yayımlanmıştır. Pterostilbenin lipid düşürme becerisi reçeteyle satılan ilaçlara benzer etki göstermektedir. Hücresel seviyede, yağ asit metabolizmasını ve kandaki yağları düzene sokmakta daha çok resveratrol (üzüm çekirdeğinde bulunan önemli bir antioksidant) gibi çalışır ve arterlerdeki plak oluşumunun engellenmesine yardımcı olur.
Illinois Üniversitesi'nin yaptığı bir incelemede farklı meyveler kanserin yayılmasına neden olan enzimleri engelleyen özel bir flavonoidin varlığına ilişkin bir teste tabii tutuldu. Araştırmadaki tüm meyvelerden arasından yabani yaban mersininin en büyük kanser karşıtı etkinliği gösterdiği saptanmıştır.