Boğmaca: Nedeni, belirtileri, tanısı, korunma ve aşısı, tedavisi,

[maturidi]

BOĞMACA

Boğmaca öksürükle kendini gösteren, mikropların neden olduğu bulaşıcı bir solunum yolu hastalığıdır. Her yaşta görülmekle beraber, çocukluk dönemindeki boğmaca şiddetli seyreder. Her dönemde görülebilen boğmaca, genelde sonabahar aylarında ortaya çıkar. Boğmacaya, Bordetela cinsi mikroplar yol açar. Bu mikrop insanlara yerleşir. Hastalığa neden olduğu herhangi bir hayvan yoktur.Çok bulaşıcı bir hastalıktır. Damlacık infeksionu yoluyla insandan insana bulaşabilen bir hastalıktır. Bulaşıcılık, hastalık ortaya çıktıktan yaklaşık 30-40 gün kadar daha devam eder. Boğmaca bir kere ortaya çıktıktan sonra ona karşı doğal bağışıklık gelişir. Bir daha ömür boyu ortaya çıkmaz. Aşı ile sağlanan bağışıklık ise 5-7 yıl kadar sürer. Bu süreden sonra tekrar aşı olmak gereklidir. Sıklıkla bebklerde ortaya çıkan bir hastalıktır. Fakat günümüzde erişkinlerde görülme sayısı da artmaktadır.

BOĞMACANIN BELİRTİLERİ

Diğer kişilere de bulaşabilen bir hastalık olan boğmaca yaklaşık 2.5 ay kadar sürer. Hastalık ortaya çıktıktan sonraki ilk 20 gün hastalığın bulaşabildiği dönemdir. Öksürük ortaya çıktıktan sonra bir müddet daha hastalık bulaşır. Boğmacanın belirtileri belli dönemlere ayrılır. Bu dönemlerde ortaya çıkan şikayetlerde farklılıklar vardır. İlk 10-15 günlük süre kataral dönem olarak adlandırılır. Genelde belirtiler soğuk algınlığıyla benzerdir. Hapşırma,öksürük, hafif ateş ve burun akıntısı görülür.Bundan sonra paroksismal dönem denen ve 1.5 aya kadar uzayabilen bir dönemi kapsayan bir zaman dilimi vardır. Bu süre içinde öksürük artmıştır. Yoğun bir şekilde öksürme görülür. Günde 20 defa öksürük atakları olabilir. Sert ve yoğun bir öksürüktür. Bu öksürük nöbetlerinin sonunda derin nefes alma ortaya çıkar. Çünkü hasta oksijensiz kalmıştır. Çocuklarda bulantı, kusma ya da morarma görülebilir.

Son dönem ise konvalesan denen iyileşme dönemidir. Süresi kişiden kişiye değişir. Öksürük 1 ay içinde geçer. Tedavi, hastalığın şiddeti bu sürenin belirlenmesinde önemlidir. Tekrar bir solunum yolu hastalığına yakalanmak öksürük nöbetlerinin tekrarlanmasına neden olur. Yetişkinlerde hastalık hafif seyrettiğinden süresi de daha kısadır. Bu kişilerde tipik belirtisi inatçı öksürüktür.

BOĞMACA TANISI

Yapılan fiziki muayene sonrası görülen klinik belirtiler ile hastanın şikayetleri tanının yönlendirilmesi açısından kolaylık sağlanacaktır. Bunun yanından yapılan laboratuvar testleriyle kanda beyaz küre sayısının artmış olması, eritrosit sedimentasyon hızında değişiklik olmaması boğmaca tanısının konmasına kolaylık sağlayacaktır. Florosan antikor testiyle antijen araması yapılır. Kesin tanı konması için kültür gereklidir. Bu şekilde bakteriler üretilerek kesin tanı konur. Belirtileri boğmacaya spesifik olmadığından bu şekilde diğer bakterilerin yol açtığı infeksiyonlardan, kistik fibrozis hastalığından, reflüdenayrılmış olur.

BOĞMACA TEDAVİSİ

Tedavide eritromisin ilk kullanılan yöntemdir. En az iki hafta kullanılması gereklidir. Yetişkinlerde florokinolonlar kullanılabilir. Bebeklerin hastanede gözlem altında tutulması gerekebilir. Bunun yanında destek tedavisi gerekebilir. Bazı durumlarda beta2 agonistleri ve steroidler kullanılabilir.
Kataral dönemde belirtiler engellenebilir.

KORUNMA

Hastayla yakın temas içinde bulunan ya da aynı ortamı paylaşanların mutlaka eritromisin proflaksisi olması gerekir. İlk bir hafta hastanın kaldığı yer, bulunduğu ortam diğer bireylerden ayrılmalıdır. Bu üsre içinde hastaya antibiyotik tedavisi uygulanır. Asıl korunma yöntemi aşılamadır. Çocukluk dönemind eyapılır. Hasta yakınlarının da aşılarının yapılması gerekmektedir.

BOĞMACA AŞISI

Boğmaca hastalığını geçirenler bu hastalığa karşı bağışıklık kazanırlar. Hastalıktan korunmak için aşı uygulanır. Boğmaca aşısı kas içine enjekte edilerek uygulanan, içinde ölü mikropların bulunduğu bir aşıdır. Bu ölü mikroplara karşı vücut koruyucu görevleri olan antikorlar üretir. Mikrop vücuda girdiğinde onu tanır ve çoğalmasını engeller. Bu şekilde boğmaca mikrobuna karşı bağışıklık kazanılır. Aktif olmayan bir aşı olduğundan bir kere aşı olmak tamamen koruyuculuk sağlamaz.Bebeklere 4 doz şeklinde uygulanır. İlk doz 2. ayda verilir. İkişer ay arayla aşı iki kere daha tekrarlanır. 4.doz ise bebek 1.5 yaşındayken uygulanmaktadır. Gerekirse 5-6 yaşlarında bir 5.doz daha verilebilir. 7 yaşından sonra aşı uygulanmaz. Aşının bazı yan etkileri vardır. Yorgunluk, ateş yüksekliği, bulantı, kusma gibi yan etkiler ile; aşı yerinde kızarıklık, ağrı ve şişlik oluşabilir. Üç gün içinde bu etkiler ortadan kalkar.

[maturidi]

BOĞMACA:Boğmaca akut ve çok bulaşıcı bir enfeksiyon hastalığıdır. En tipik özel*liklerisolunum yollarında nezle ve üst Üste gelenöksürük nöbetleridir. Öksü*rük kasılma nöbetleriyle birlikte gelebi*lir. Hastanın soluk alma sırasındaki iç çekişleri Ötmeyi andırır.
BOĞMACA-VVHOOPING-COUGH- PERTU: Boğmaca, aşılanmamış çocukların yaklaşık % 85′inde görülen ve karakteristik olarak bütün solunum yollarında iltihaplanmaya yol açan, inatçı öksürük nöbetlerine ve soluk alma sırasında “Stridor” ya da “Whooping” denilen ıslık biçiminde bir ses çıkmasına.ötmeğe neden olan bulaşıcı hastalıktır. Hastalığın etkeni “Hemofilus per-tusis” ya da “Bordetella pertusis” denilen bir bakteridir. Boğmaca yeryüzünün her bölgesinde görülebilir. Vakaların yaklaşık % 4O’ı iki yaşın altındaki çocuklarda görülür. 2-5 yaşları arasında görülen vakaları, diğer °/o 4O’ı içerir. Boğmaca havadaki damlacıklar içinde bulunan mikropların solunum sistemine girmesiyle bulaşır. Hastalığın kuluçka devri 12-20 gün .arasında değişir. Hastalığın ilk belirtileri hafif bir Öksürük,nezle biçiminde burun akıntısı ve konjunktivittir. Bu belirtiler yaklaşık 7-14 gün sürer. Daha sonra özgün öksürük nöbetleri dönemi başlar. Öksürük sırasında balgam çıkartılabilir. Çok şiddetli öksürükler kusmaya yol açabilirler. Bu öksürükler 1-50 gün sürebilir. Eğer başka bir bakteriyel eklenmeyecek olursa hastalarda ateşyükselme-yebilir. Hastalarda kanama eğiliminin arttığı görülebilir. Bunun sonuçları burun kanaması (epistaksis), hemoptizi (kan öksürme], sindirim kanalı kanamaları,deri içinde kanamalar biçiminde olabilir.Hastalarda komplikasyon olarak “atelektazi”, “bronkopnömoni”, ‘ ‘pnömotoraks”, “körlük”, “sinir sistemi bozuklukları” gelişebilir. Hastalığın tedavisinde çeşitli antibiyotikler denenmiştir. Ama yeterli bir sonuç henüz elde edilmemiştir. Boğmaca aşısı olmamış çocuklara hastalığa yakalandıklarında’20-30 mi. “Hiperim-mün insan boğmaca antiserum”u ya da 2 mi. “İmmün globulin G” (IgG) zerk edilmelidir. Bu önlem % 85 oranında koruyucu etki göstermektedir. Bu zerklerin 48 saat arayla üç kez yinelenmesi gerekir. Boğmacaya karşı en iyi korunma, çocukların aşılanmasıdır. Aşılamaya çocuk 2-3 aylık olduğunda başlanmalıdır. Aşılama konusu ayrıntılı olarak ayrı bir başlık altında incelenmektedir.
NEDENİ
Boğmaca etkeni Bordetella pertussis adlı mikroorganizmadır. Haemophilus pertussis adı da verilen bu basil yu*murta biçimindedir; bağımsız hareket edemez, dış çevre koşullarına fazla da*yanamaz, ama solunum yolları ve bronş ağacının mukozasında rahatça üreyip gelişebilir. Hastaların konuşma ya da öksürme sırasında çevreye yay*dıkları tükürük damlacıklarının solun-masıyla vücuda girerek solunum yolla*rına ulaşır. Boğmaca basili genellikle soluk borusu ya da gırtlak mukozasına yerleşerek lezyon oluşturucu etkisini göstermeye başlar. Zedelenen mukoza*nın tepkisi iltihap ve bol miktarda mu-kus salgılamaktır. Bu arada ölen mik*ropların parçalanmasıyla çok zehirli bir madde (toksin) de açığa çıkar. Bu madde bronş dallarına zarar verir; bu*radaki sinir uçlarını zedeleyerek uyarır ve tıkayıcı Öksürük nöbetlerini başla*tır. Toksinlerin açığa çıkması düzensiz olduğundan nöbetler de düzensizdir. Her İkisini de belirleyen basilin yaşam çevrimidir
NASIL BULAŞIR?
Boğmaca basilinin tek konağı insandır; hastalık yalnızca solunum ağacının sal*gılan, özellikle de tükürük ve burunlıklı olarak görülürken bu zaman dilim*lerinde küresel düzeyde salgınların sür*mesini açıklar. Boğmaca bir toplulukta bir kez ortaya çıktığında, bütün alıcı kişiler hastalanır. Bu insanların hepsin*de kalıcı bir bağışıklık geliştiğinden enfeksiyonun bulaşabileceği kişilerin yeni doğumlarla topluluğa katılması için belirli bir süre geçmesi gerekir. Boğmaca en çok iki ile altı yaş arasın*daki çocuklarda görülür. İki yaşından küçük çocuklar arasında görülme sıklı*ğı da oldukça yüksektir. On yaşından sonra ise gittikçe seyrekleşir ve eriş*kinlik evresinde ancak tek tük olgulara rastlanır.
Hastalığa özgü klinik belirtiler baş*langıçtaki akıntılı dönemde henüz orta*ya çıkmamıştır. Oysa bu dönemde hasta Öksürükle sürekli ve çok miktarda basil çıkardığından bulaşma çok kolaydır.
Bulaşıcılık belirtilerin açık görüldü*ğü tipik öksürük nöbetleri döneminde azalır; hastalığın yedinci haftasında ise bütünüyle biter.Hastalığın 10-15 günlük kuluçka döne*mi tümüyle belirtisiz geçer. Bu sürenin sonunda da hastalık oldukça yanıltıcı biçimde başlar; boğmacaya özgü belirti*ler yerine soğuk algınlığı, hafif ateş, kı*zarmış ve sulanmış gözler görülür. Ço*cuğun boğazı kırmızıdır, burnu akar ve kuru bir öksürüğü vardır; genel durumu iyidir; her şey sıradan bir soğuk algınlı*ğını düşündürür. Ama zamanla iyileşe*ceği yerde boğmaca tanısı konmasını sağlayacak belirtileri vermeye başlar. Bu başlangıç döneminin ilk altı-yedi gününe “akıntılı dönem” ya da “nezle dönemi” denir. Bu dönemin sonuna doğru Öksürük daha kuru, inatçı ve hı*rıltılı hale gelir; geceleri artar. Çocuk gecede ancak birkaç saat uyuyabildiğin-den huzursuz, hırçın ve sinirlidir; sürek*li acı içinde görünür. İkinci haftanın so*nunda hastalığın en tipik dönemine ula*şılır. Bu dönemde görülen öksürük nö*betleri art arda gelir ve bu hastalığa öz*güdür. Öksürük nöbetleri üç-dört hafta boyunca, hatta bazen daha uzun süreyle tek belirti olarak kalır. Başlangıçta daha çok olmak üzere nöbetler gün boyunca değişik sıklıkta ortaya çıkar; süresi ve şiddeti hastadan hastaya değişir; birden bire başlar; başlama nedeni ağlama, be*densel güç harcama, şiddetli bir heye*can ya da yemek yutma olabilir. Çocuk bazen nöbetin başlayacağını önceden hisseder, yaptığı işi bırakır ve birkaç sa*niye şaşkınlık içinde bekler. Nöbet ge*cikmez. Beş, altı, on öksürük nöbeti art arda gelir. Çocuk birkaç saniye soluğu*nu tutar, sonra çok derin bir soluk alır. Hava gırtlaktan geçerken öter gibi derin bir ses çıkar. Bu ses boğmacaya özgü*dür.
Özellikle şiddetli nöbetlerde hasta*nın yüzü kırmızı-mor bir renk alır; dili dışarı fırlar; gözleri kızarır ve sulanır. Çocuk yatak örtülerini sıkıca tutarak ya*tağın üstüne oturur ya da oynuyorsa bir dayanak arayarak durur; derin bir acı içinde gibidir. Öksürük nöbeti kısa süre*de geçer. Öksürük hafifleyerek kaybo*lur ve ateşi yüksek olmayan küçük has*ta hiçbir şey olmamış gibi normale dö*ner. Bununla birlikte art arda gelen ya da yemek sırasında ortaya çıkan öksü*rük nöbetleri kusma ve aşırı terleme ya*par. Tipik öksürük nöbetleri dönemi da*ha Önce belirtildiği gibi uzun sürer; bu nedenle ninelerimizin zamanında boğ*macanın iyileşmesi için dokuz ay geç*mesi gerektiğine inanılırdı.İyileşme döneminin başlıca Özellik*leri nöbetlerin seyrekleşmesi, öksürü*ğün azalması ve kusmanın görülmeme*sidir. Zamanla nöbetlerin yerini aralıklı, tek tük öksürükler alır. Bu dönemde hastanın genel durumu düzelir. Kusma görülmediğinden beslenme rahatlar. Gece uykusu Öksürük nöbetleriyle bö*lünmez. Çabuk sinirlenme, hırçınlık be*lirtileri de yok olur. Ortalama 2-3 hafta süren bu dönemin sonunda hasta iyile*şir Fazla şiddetli olmayan olgularda boğmaca ortalama 8-10 hafta sürer. Boğmacanın yanı sıra bir başka enfek*siyonun daha başlaması nöbetlerin yi*nelenmesine ve hastalığın uzamasına yol açar. Boğmaca geçiren kişiler iyi*leştikten bir süre sonra da nezle gibi sı*radan bir solunum yollan iltihabına tu*tulduklarında boğmacaya özgü öksürük. görülebilir. Bu olgularda boğmacanın yineleme olasılığına karşı bakteriyolo*jik inceleme gerekir.
KLİNİK BİÇİMLERİ
Boğmacada, klinik belirtilerin şiddeti ve süresi değişebilir. Ama hastalığın bunun dışında da bazı tipik klinik tablo*ları vardır.• Örtük boğmaca – Özellikle erişkin*lerde, büyükçe çocuklarda ya da bağı*şıklığı olan kişilerde görülür. Öksürük hırıltılı olabilir, ama boğmacmm tipik öksürük nöbeti dönemindeki özellikleri taşımaz; gene de ender olarak bu tür nöbetler görülebilir. Örtük boğmaca ge*nellikle gözden kaçar ve bu durumda bulaşmayı önlemek için yeterli önlem alınmayabilir. Akciğer komplikasyonla-n sonucunda da boğmacanın tipik nö*betleri görülmez.• Aksırma nöbetleri- Hastalığın ağır ve hastayı çok zayıf düşüren bir biçi*midir. Boğmacanın bu biçiminde öksü*rük yerine 2-3 dakika süren aksırık nö*betleri görülür. Hastanın burnu akar. bazen de kanar; yüzünde belirgin kar toplanması vardır. Aksırma nöbetleri öksürük nöbetinin başlamasından ön*ceki birkaç gün içinde ya da bir hafta boyunca görülür. Sütçocuklannda daha yaygındır.
KOMPLİKASYONLAR
Boğmaca bir dizi ikincil hastalığa yol açabilir. Bunların solunum sisteminde ortaya çıkan en önemlisi zatürreedir. Zatürree doğrudan doğruya basil ve tok*sinlerin etkisiyle gelişir.
.Biraz şiddetli olan bütün boğmaca olgularında hafif bir akciğer amfizemi görülür. Akciğerlerin göğüs boşluğuna bakan yanlarındaki hava keseciklerinin parçalanmasıyla mediyastin amfizemi gelişebilir. Akciğer zan boşluğuna hava girmesi ise kendiliğinden (spontan) pnömotoraksa yol açar.
Boğmacanın ardından solunum sis*teminde bronş genişlemesi (bronşekta-zij, akciğerde bağdoku artışı (fibroz) ve akciğer amfizemi gibi sorunlar görülür. Solunum sisteminde doğrudan boğmaca etkeninin yol açtığı komplikasyonlan nın dışında başka bakterilerin eklenme*siyle de bronşit ve bronş-akciğer iltiha*bı (bronkopnomoni) görülebilir; buna süper enfeksiyon denir.
Kalpte özellikle sağ karıncıkta ol*mak üzere bir genişleme, ardından da akciğer kan basıncının yükselmesine bağlı büyüme görülebilir.İkincil bakteri enfeksiyonlarına bağ*lı olarak çoğu kezortakulak iltihabı ge*lişir ve iltihap irinleşme eğilimindedir. Yineleyen şiddetli öksürük nöbetlerin*den sonra, tanı açısından büyük v ğer taşıyan konjunktiva altı kanama! :r gö*rülebilir. Nöbet sırasında ağız boşivsğun-dan dışarı çıkan dilin alt kesicidişler üzerine bastırılması sonucunda dili ağız tabanına bağlayan bağ (frenulum) zede*lenir ve bu bölgede hastalığa özgü ül*serler oluşur. Burun kanamalarına göre*ce sık, kulak kanamalarına ise çok daha seyrek rastlanır.Gözkapakları ve ağız çevresindeki şişme (ödem), toplardamarların yanı sı*ra lenf damarlarında da göllenme, yani lenf akışında da bozulma bulunduğunu gösterir.
Boğmaca çeşitli sinir sistemi komp-Iikasyonlarına yol açar. Özellikle ço*cuklarda sık görülen havalenöbetleri genellikle iz bırakmaz. Önemli bir sinir sistemi komplikasyonu olan beyin ilti*habı (ensefalit) ise iyileştikten sonra değişik derecede iz bırakır; ruhsal ge*lişmede gecikme, sara ve göz bozuk*lukları yapabilir. Omurilik iltihabı (mi-yelit), çoklu sinir iltihabı (polinevrit) ve lenfositer beyin zan iltihabı (lenfosi-ter menenjit) daha seyrek görülür. Bu bozuklukların oluşum süreçleri günü*müzde de tartışılmakta ve alerji-bağışıklık sistemiyle ilgili olduğu sanıl*maktadır. Öksürük sırasındaki zorlan*ma özellikle sütçocuklarında göbek ve kasık fıtıkları ile makat sarkmasına yol açabilir.• Eşlik eden hastalıklar – Boğmaca döküntülü çocuk hastalıkları gibi bazı başka hastalıklarla birlikte görülebilir. Kızamıkla birlikte ya da art arda görül*mesi akciğer komplikasyonlanmn geli*şimini kolaylaştırır. Geçmişte boğma*canın veremle birlikte bulunması çok korkutucu kabul edilirken günümüzde o ölçüde tehlikeli sayılmamaktadır. Bu*nunla birlikte aktif bir akciğer veremine eklenmesi hastalığı olumsuz etkiler.
TANI
Boğmaca özellikle tipik belirtilerinin görülmediği başlangıç evresinde çok bulaşıcıdır. Bu nedenle erken tam koy*mak çok Önemlidir. Böylece hastalar çevreden ayrılarak hastalığın yayılması önlenebilir. Hastalık tekil olgular halin*deyse erken aşamada saptanıp önlem alınabilmesi zordur; salgın durumunda ya da nöbetlerin belirdiği dönemde ise hekimin işi bir ölçüde kolaylaşır. Anne*nin öksürükleri ayrıntılı olarak betimle*mesi, öksürük nöbeti sırasında gözde konjunktivada küçük kanamaların ya da dilin ağız tabanına bağlandığı bölgede küçük yaraların saptanması tanıya yar*dımcı olur. Hafif olgularda tam daha güçtür; uzun süreli ve hastalığın tipik özelliklerini taşımayan bir öksürük göz*lenir. Yenidoğanda görülen ve tipik ol*madığı için zor tanınan boğmaca, öksü*rük nöbetleri kadar bronş-akciğer iltiha*bı komplikasyonu açısından da tehlike*lidir. Öksürükten çok aralıklı aksırma nöbetlerinin geldiği iyi gidişil olgularda da tanı güç konabilir.
Erken tanı amacıyla nöbeti başlat*maya yönelik bazı basit girişimlerde bulunabilir; örneğin sol başparmakla soluk borusuna bastırılabilir ya da bir kaşık sapıyla küçük dil uyanlabilir.Eğer kısa süre önce hasta kendiliğinden bir nöbet geçirmişse bu girişimle nöbeti uyarmak olanaksızdır; çünkü nöbet sonrasında dokuların uyarıya yanıt ver*mediği yaklaşık 1/2-1 saatlik bir “ölü dönem” yaşanır.
BEKLENEN GİDİŞİ (PROGNOZ)
Büyük Ölçüde hastanın yaşına bağlı ol*mak üzere boğmaca genellikle erişkin*lerde ve büyük çocuklarda daha iyi gi-dişlidir. Ölüm oranı bir yaşına kadar hastalığa yakalanan arasında yüzde 25, bir ile iki yaş arasında ise yüzde 10′dur. Boğmaca bebeklik çağmda çok ağır, Çocukluk çağında ve erişkinlerde iyi huylu bir hastalıktır.
TEDAVİ
Küçük hastalarda genellikle daha şid*detli geçen boğmaca, yeni tedavi yön*temleri sonucunda artık daha hafif geçi*rilmektedir. Tam ve etkili bir tedavi üç öğeyi içerir: Haemophilus pertussis’e karşı antibiyotikler; bronş mukozasının şiddetli iltihabına karşı kortizonlu ilaç*lar; şiddetli nöbetlerde öksürüğü ve sinir sistemini yatıştıran ilaçlar. Bağışıklığı yüksek, yani daha önce boğmaca geçir*miş ve Haemophilus pertussis’e karşı antikorlar geliştirmiş insan serumunun kullanılması hastalığı önlemekte ve ha*fifletmekte etkilidir; bu nedenle de özel*likle çocuk hastalarda çok yararlı olur.
Boğmacalı çocuk sorunlu bir hasta*dır. Eğer arkadaşları bu hastalığı geçir-memişse bir süre arkadaşlarından ayrı kalacak, ama nöbetler dışında tümüyle iyi olacağından ve oynamak isteyece*ğinden arkadaşlarından ayrılmaya da*yanamayacaktır. Ruhsal gerginliğini ve nöbetlerini hafifletmek, aynca yemekle bağlantılı kusmanın yol açtığı iştahsızlı*ğı azaltmak için hastanın açık havada uzun yürüyüşler yapması çok yararlıdır. Yürüyüş çocuğun çevresine dalmasını ve yatışmasını sağlar. Nedeni bilinme*mekle birlikte uçak yolculuğu da yarar*lıdır; uçak yolculuğunun hastalığın ruh*sal yönünü etkilediği ve özellikle duyar*lı çocuklarda duygusal bir şok etkisi yaptığı sanılmaktadır. • Kompiikasyonların tedavisi
- Yeniden etkinleşen verem. Boğmaca eski bir verem odağını yeniden etkinleş-tirebilir. Tüberkülin testleri olumlu so*nuç veren hastaların 8 hafta süreyle ve*rem tedavisi görmeleri gerekir.
- Bronş-akciğer iltihabı. Boğmacada yapılan radyolojik inceleme her zaman ikincil olarak gelişmiş bir zatürreeyi göstermez ve bu durumda antibiyotik tedavisini uzatmak gerekmeyebilir. Hastalık komplikasyonsuzsa öksürük nöbetleri arasında, solunum yetmezliği belirtileri de görülmez. Tipik hırıltılı so*luma seslerinin (rai) duyulması ise ikin*cil olarak gelişmiş bir zatürreenin gös*tergesidir.
- Ortakulak iltihabı. Boğmacada bakteri kökenli ikincil ortakulak enfeksiyonları sık görülür. Antibiyotik verilmemiş has*talarda iltihap etkeni bakteriler genellik*le pnömokok, Haemophilus influenzae ya da streptokoklardır. Kulak iltihabı antibiyotik tedavisi sırasında gelişirse, irini akıtmak için iğneyle emme uygula*ması gerekebilir. Böylece alman örnek*ten kültür yapılır; antibiyogram ile en uygun ve etkili antibiyotik saptanarak tedaviye geçilir.
- Akciğer sönmesi. Boğmacanın akciğerde en sık rastlanan komplikasyonla-nndan biri özellikle sağ üst lobda görü*len sönmedir (atelektazi). Boğmacanın tipik öksürük nöbetleri dönemi geçtik*ten sonra, göğse etkili bir fizik tedavi uygulanır. Akciğerdeki sönme genellik*le üç hafta içinde kendiliğinden iyileşir; üç haftadan uzun sürerse, bronkoskopi gerekebilir, ama antibiyotik tedavisinin uzatılması gerekmez. – Öbür komplikasyonlar. Boğmacada kanamalara sık rastlanır. Kanama en çok gözküresi çevresindeki gözakında, burunda ve dışkıda görülür. Beyin zar*ları (örümceksizar ve sertzar) altına ka*namalar ise çok enderdir. Öksürük nö*beti sırasında alt kesicidişlerin bastır*masıyla dilin ağız tabanına bağlandığı yerde ülserler oluşabilir; bu yaralar kendiliğinden iyileşir. Şiddetli öksürük nöbetlerinden sonra ortaya çıkabilen zehirlenmeye bağlı havale nöbetleri uy*gun ilaçlarla tedavi edilir.
• Mikrobun bulaşmış olabileceği kişi*lerin tedavisi – Hastalığın bulunduğu çevrede yaşayan mikrobu almış olabile*cek kişilere hastalara önerilen dozda antibiyotik verilir. Eğer aktif hastalık çevresinden hemen uzaklaşmışsa koru*yucu antibiyotik tedavisi beş gün sürdü*rülür. Kişi hastayla aynı evdeyse teda*vinin en az 7-10 gün sürdürülmesi öne*rilir. Altı yaşından küçük aşılanmış ço*cuklara boğmacaya karşı aşı tekrarı ya*pılır; bu tetanos, boğmaca ve difteriye karşı üçlü aşı biçiminde de olabilir. Boğmaca basiliyle karşılaşan kişilerde antibiyotik tedavisinin ne Ölçüde etkili olduğu konusunda yeterli araştırmaların yokluğuna karşın günümüzde bu önlem zorunlu kabul edilmektedir.
• Genel önlemler – İlk bir-iki yaşından sonra boğmacaya yakalanan çocukların büyük bölümü ikincil bir sorun geliş*meden iyileşir. Tedavi evde yapılabilir. Eğer hava uygunsa çocuk açık havada ve güneşte kalmalıdır. Çevreden ayrı tutulması gerekir, ama daha önce boğ*maca geçirmiş çocuklarla oynayabilir. Kusma genellikle mukusun mekanik et*kisine bağlıdır. Yemeklerin çocuk kus*tuktan sonra verilmesi beslenmeyle il*gili bozuklukları en aza indirebilir. Ço*cuğun beslenmesini sağlamak için her yol denenmelidir. Bol vitaminli ve ko*lay sindirilebilir besinler verilmeli, kı*zarmış ekmek ve kraker gibi kuru yiye*ceklerle soğuk içeceklerin nöbeti başla*tabileceği unutulmamalıdır. Yiyecekler azar azar, günde 5 öğün halinde veril*melidir. En uygun besinler sütte pişmiş tahıllar, muhallebiler, tatlandırılmış süt et, sebze ve meyve püreleri, yumurta ve bol vitaminli yiyeceklerdir. Aşın etkin*lik önlenmelidir, çünkü hem öksürük nöbetlerini başlatabilir, hem de uyku*suzluk ve kilo kaybına yol açabilir. Hastalığın şiddetinden bağımsız olarai özel bakım ve dikkatin boğmacadaki kadar önemli olduğu hastalıklar azdır. Bir yaşından küçük çocuklar ikincil en*feksiyonların gelişmesini önlenmek için çevreden ayrı tutulmalıdır. Öksü*rük nöbetlerini azaltmak için oda sıcak*lığının değişmemesi sağlanmalıdır. Hastanın odası iyi havalandınlmalı, ay*rıca toz, duman, aşırı uyarıcı etkenler ve ani sıcaklık değişimleri önlenmeli*dir. Nöbetler sırasında bebek ve küçüi çocuklar oturur durumda tutulmalıdır. Böylece nöbetler daha hafif geçer \t solunum yollarına besin ya da tükürüi kaçması önlenir. Biberonla süt verilir*ken bebek kaldırılmalı ve rahat olmah-dır.
KORUNMA
Boğmacanın bildirimi zorunludur. Has*taların çevreden ayrılması genellikk zor olmakla birlikte bulaşma olasılığı yüksek kişileri korumak için kesinlikk uygulanmalıdır. Öksürük nöbetlerini! kesilmesinden 15 gün sonra çocuk oku*la gidebilir. Boğmacalı hastalarla ilişki*si olan çocuklar da en az 15 gün okuU gitmemelidir. Hastalık sırasında bulaşı*cı olabilecek her tür eşyanın mikroplar*dan arındırılması gerekir. Boğmacayı karşı en etkili koruyucu önlem ise öt-dürülmüş boğmaca mikroplanyla hazır*lanan aşıdır. Bütün çocuklara yapılmas gereken boğmaca aşısı genellikle difte*ri ve tetanos aşılanyla birleştirilerek uygulanır. Aşılama görece kısa sürer koruma sağladığı için, bazı uzmanlar — 6 yaşından sonra aşı tekrarlarının ge*reksiz olduğu görüşündedir; bu yaştaı sonra hastalık zaten hafif geçer. Yeni-doğanın anneden bağışıklık almadığı (ya da çok zayıf bir bağışıklık aldığ: hatırlanarak salgın koşullarında bebeğ. alışıldığı gibi 2 aylıkken değil, 4-6 haf*talıkken ya da çok gerekirse doğumdan sonraki ilk günlerde aşılamak uyg dur.
Yalancı Boğmaca
Bordetella parapertussis boğmacaya çok benzeyen bîr hastalığın etkenidir. Kuluçka dönemi 6-15 gündür. Hastalık görece hafif ve tipik olmayan belirtiler verir; boğmacadan kısa sürer (1-3 hafta) ve çoğunlukla ikinci! sorunlar yarat*maz. Birçok olguda hastalığın hemen hiç belirti vermediği görülmüştür; bu yüzden taşıyıcı sayısının yüksek olabileceği düşünülmektedir. Boğmaca ile karşılıklı bağışıklık söz konusu olmadığından boğmaca aşısı yalancı boğmaca*dan korumaz. Tedavi belirtilere yöneliktir, ama bazı antibiyotikler de kullanı*labilir.
Bordetella bronchiseptica aynı cinsten bir başka mikroorganizma türüdür. Ko*bay, tavşan gibi deney hayvanlarında (ama farede değil) bazı enfeksiyonların etkenidir; bazen insanda da hastalık yapar. Bu hayvanlarla ilişkide olan kişi*lerde boğmacaya benzer bir solunum sistemi enfeksiyonu başlatabilir.

[maturidi]

BOĞMACA NEDİR, BELİRTİLERİ NELERDİR?
Boğmaca oldukça sık rastlanan bir çocuk hastalığı ve özellikle sebep olduğu öksürükler nedeniyleannebabaları korkutan rahatsızlıklardan bir tanesi. Çocuklardakihastalıkbulaşma oranları yetişkinlere göre çok daha fazla olduğundan dolayı çocuğunuzun boğmaca kapma ihtimali oldukça yüksek ve bu nedenle belirtileri de doğru tanımak gerekiyor. Boğmaca mikrobu vücuda girdikten 5-20 gün sonra ortaya çıkmaya başladığı için hastalığın kaynağını tespit etmekte zorluklar yaşanabilse de doğru bir belirti tespiti yapıldığında tedaviye erkenden başlanabilir.
Öncelikle kuru ve hafif öksürükler ile başlayan boğmaca daha sonra nezle belirtilerine de sahip olur ve bu adımdan sonra giderek şiddetlenir. Öksürüğü diğer hastalıklardan kolaylıkla ayırt edilebilen boğmacada çocuğunuz arka arkaya onlarca defa öksürecek ve boğulur gibi sesler çıkaracaktır. Öksürükler daha da ilerlediğinde ıslık veya ötme sesi gibi sesler de meydana gelecektir vehastalıkbu aşamaya gelmeden önce doktora görünmek gerekmektedir.
Hastalığın bulaşma sebepleri arasında öksürme veya konuşmalar sırasında ağızdan çıkan tükürükler yer almaktadır. Bu nedenle rahatsızlık sırasında yakın temaslardan ve özellikle diğer çocuklardan uzak tutulmalıdır. Boğmacanın diğer belirtileri arasında hapşırma, burun tıkanıklığı, yemek yememe, kırgınlık, kuru öksürük ve daha sonra gelen ağır boğmaca öksürükleri vardır.
Bunun yanında boğmaca daha ağır bir duruma geldiğinde nefes almada büyük zorluklar ve morarmışdudaklarda görülebilmektedir. Çoğunlukla 3 yaş altı çocuklarda meydana gelen rahatsızlığın havadaki miktopların solunum sonucu alınmasıyla bulaştığı bilinmektedir. Yetişkinlerin hastalığı hafif geçirmesi nedeniyle farkında olmadan çocuklara da bulaştırılabilmektedir. Başlangıç döneminde belirtiler meydana gelmeden çok hızlı bir şekilde bulaşabilen boğmaca belirtilerin ardından izolasyon sağlandığı için daha az yayılmaktadır.
Boğmacanın başlangıç belirtileri soğuk algınlığına benzediği için teşhis edilmesinde zorluklar yaşanmaktadır ve ancak bir hafta sonra boğmacayı işaret eden gerçek belirtiler meydana gelmektedir. Özellikle sık sık ve derin öksürükler nedeniyle spazm meydana gelir ve bu öksürük nöbetleri ilk başlarda ağlama, korku gibi heyecan meydana getiren durumlarda meydana gelebilir.
Tedavisinde çoğunlukla antibiyotiklerden faydalanılan hastalığın vaktindetedaviedilmemesi durumunda zatürre ve ciğerlerde zarara sebep olduğu bilinmektedir. Ayrıca nefes alamamaktan dolayı beyinde meydana gelebilecek çeşitli hasarlar da olasıdır.

[maturidi]

WASHINGTON — Boğmaca dünyadaki bebek ve çocuk ölümlerine yol açan başlıca nedenlerden biri. Ancak bu hastalık bir aşıyla önlenebilir. Boğmaca çoğunlukla gelişmekte olan ülkelerde görülse de, son yıllarda Amerika’daki boğmaca vakalarında artış dikkati çekiyor. Amerika’nın Sesi bu salgın hastalıkla ilgili yapılan son araştırmayı sizler için derledi.

Boğmaca genellikle soğuk algınlığına benzer belirtilerle başlıyor. Ama Amerika Bulaşıcı Hastalıkları Kontrol Merkezi’nden Lara Misegades’a göre bu benzerlik ilk aşamada sona eriyor. Misgades, Amerikan Tıp Derneği Dergisi’nde yayınlanan boğmaca araştırmasının ekip lideri.

Misegades, “Boğmaca çok salgın bir solunum yolu hastalığı. Bir bakterinin yol açtığı ve 10 haftadan uzun sürebilen bu hastalık ağır öksürük nöbetlerine neden oluyor,” şeklinde konuşuyor.

Soğuk algınlığına virüsler sebep olur. Soğuk algınlığı gibi, boğmaca da herkese bulaşabilir ve özellikle bebekler, çocuklar ve yaşlılar için hayati tehlike yaratabilir.

Dünyada her yıl 50 milyon kişi boğmacaya yakalanıyor ve 300,000 kişi bu hastalıktan ölüyor. Vakaların %90’ı gelişmekte olan ülkelerde görülüyor. Hastalık aşıyla önlenebiliyor.