Bir ekosistemde yaşayan canlılar üçe ayrılır. Bunlar üreticiler, tüketiciler ve ayrıştırıcılardır. Bu üç canlı grubu arasında besin ve enerji akışı vardır. Bu akışa besin zinciri denir. Besin zincirinin ilk halkasını üretici olan yeşil bitkiler oluşturur. Yeşil bitkiler ihtiyaçları dışındaki besini depolar. Bu depo edilmiş besini otçullar alırlar. Otçulları da etçiller yiyerek enerjiyi ve besini almış olurlar. Böylece besin ve enerji zincirinin bir halkasından diğerine geçer. Her gruptan bir diğerine geçerken enerjide azalma görülür. Bu nedenle üst gruplara gidildikçe canlı sayısı azalır.
Besin zincirinde bir basamak yok edilirse üsttekiler yok olur, alttakiler çoğalır.
Beslenme şekline göre canlılar ikiye ayrılır.
* Üreticiler ( ototroflar ) : Yeşil bitkilerdir. Besinlerini fotosentez yoluyla üretirler. Ürettikleri besinleri kendileri kullandıkları gibi fazlasını depo ederler.
* Tüketiciler ( heterotrof ) : Besinlerini hazır olarak alırlar. İnsanlar, hayvanlar, mantarlar, bakteriler, parazit canlılar bu gruba girer.
Besinlerini dışarıdan alan canlılardan hayvanlar üçe ayrılır.
* Otçullar: At, eşek, tavşan....
* Etçiller: Kurt, çakal, tilki, kaplan....
* Hem etçil hem otçullar: İnsan, ayı, balık, kaplumbağa....
Heterotrof canlılar, yaşam biçimlerine göre de üçe ayrılır.
1- Çürükçül yaşam ( saprofitlik) : Ölmüş bitki ve hayvan kalıntılarını parçalayarak besin sağlayan canlılara çürükçüller denir. Bakteriler ve mantarların büyük kısmı çürükçüldür. Çürükçüller, organik maddeleri parçalayıp inorganik maddelere dönüştürürler.
2 - Ortak yaşam ( simbiyoz ) : İki veya daha fazla canlının bir arada yaşamasıdır. Ortak yaşamda yararlı birlikler, zararlı birlikler diye ikiye ayrılır.
* Yararlı birlikler: Bu da kendi içinde tek taraflı yararlı birlikler, çift taraflı yararlı birlikler diye ikiye ayrılır.
* Tek taraflı yararlı birlikler de, canlılardan yalnız biri bundan yararlanır, diğeri zarar görmez. Köpek balığı ile dolaşan küçük balıklar.
* Çift taraflı yararlı birlikler de her iki canlı da birbirinden yararlanır. Likenler, azot bakterileri ile baklagiller.
Liken, su yosunu ile mantarın bir arada yaşamasından oluşur. Yosun, fotosentez yapar, besin ve oksijen üretip mantara verir. Mantar da yosuna su ve karbondioksit verir.
Zararlı birlikler ( parazitlik )
Bir arada yaşayan canlılardan birinin diğerine zarar vererek yaşamasıdır. İkiye ayrılır.
* İç parazitlik: Tenya, bağırsak solucanı, hastalık yapan mikroplar.
* Dış parazitlik: Bit, pire, kene gibi canlılar.
3 - Böcek Yiyen Canlılar: Azot ihtiyaçlarını böceklerden karşılayan bitkilerdir. İbrikotları ( nephentes ), diyonea ve diyoseralar dır.
HAVA VE HAVA KİRLİLİĞİ
Havanın canlılar için önemi
* Canlılar havasız yaşayamaz.
* Solunum için bazı canlılar ( insanlar ve oksijenli solunum yapan canlılar ) oksijene gereksinim duyarlar. Havadaki oksijen, suya ve toprağa geçer, buradaki canlılarda oksijen kullanır.
* Yeşil bitkiler, fotosentez yaparken havadaki karbondioksiti kullanır ve oksijen üretir.
* Havanın azotu bazı bitkiler tarafından,bakteriler yardımıyla alınarak protein yapımında kullanılır. Neden bu kadar önemli? Canlıları temel yapısını proteinler oluşturur.
* Havadaki su buharı da canlılar için önemlidir.
Hava Kirliği ve Canlı Sağlığına Etkileri
Havayı gaz ve katı maddeler kirletir. Hava kirliliğine neden olan etkenler şunlardır:
* Sanayi tesislerinden filtre edilmeden bırakılan gazlar.
* Araç egzozlarından çıkan gazlar.
* Fosil yakıtların ( petrol ve kömür ) yanmasından oluşan gazlar. Fosil yakıtların yanması ile havaya karışan karbon oksitleri, kükürt oksitleri ve azot oksitleri asit yağmurlarına neden olur.
* Flora klora karbon gibi itici ve soğutucu olarak kullanılan gazlar, ozon tabakasına zarar verir. ( Bu antlaşma Brezilya'da ulusların imzasına açılmış ve bu antlaşmaya iki ülke imza koymamıştır, bunlardan bir tanesi Amerika Birleşik Devletleri, bir tanesi de bizim ülkemizdir. ) Güneşin radyoaktif özellik taşıyan ışınları yer yüzüne ulaşır.
Kirli Havanın Etkileri İse Şunlardır;
* Solunum sistemi hastalıkları ( Astım bronşit, akciğer kanseri... ) na neden olur.
* Yeşil alanlar yok olur. Hayvancılık, tarım olumsuz etkilenir.
* Dolaşım sistemi hastalıklarına ( kalp yetmezliği, damar tıkanıklığı gibi ) neden olur.
* Kağıt, kumaş, sanat eserleri, tarihi kalıntılar, araçlar, evimiz gibi eşyaların yıpranmasına neden olur.
* Kirli havada biriken kurşun oranı saçlarımızın dökülmesine neden olur.
Hava Kirliliğinin Önlenmesi
* Sanayi tesisleri katı, sıvı ve gaz atıklarını arıtarak doğaya bırakmalı, yönetim bu gereçler için sanayi kuruluşlarına uzun vadeli ve düşük faizli krediler vererek kontrolü çevre örgütlerine devir etmelidir.
* Havayı kirletmeyen doğal gaz, rüzgar, güneş enerjisi ve nükleer enerji gibi enerji kaynakları desteklenmelidir.
* Bacalardan ve egzozlardan çıkan gazlar, yenilenebilir enerji kaynakları kullanılarak zararsız hale getirilmelidir.
* İnsanların yeşil bitkileri ve ormanları kullanmaları sağlanarak,yeşil alanlar çoğaltılmalıdır.
* Evlerin çevrelerinin beton duvarlarla çevrilmesi yasaklanarak, belediyeler aracılığı ile mülklerin yeşil bitkilerle sınırlandırılması sağlanmalıdır. desteklenmelidir.