Bozotu, Andorn, Marubium vulgare (m. album)
BOZ OTU
Çok Yıllık | 0,3-0,6m | 6-9 Aylar | Ca,Na | Otu | ▼
Boz otu, Andorn, Marrubium vulgare L.
Köpek otu Syn: Marrubium album GILIB.
Kukas otu “ fanatum KUNTH
Familyası: Ballıbabagillerden, Lippenblütengewarchse, Lamiaceae (Labiatae)
Drugları: Bozotu: Marubii herba
Boz otunun kökleri ve kalın sapları hariç tamamı çay ve natürel ilaç yapımında kullanılır.
Giriş: Bozotu ballıbabagillerin bir alt grubu olan marrubiumgillerden olup bu gruba takriben 30 bitki dahildir. Bozotu bunlardan en çok ve yaygın olarak kullanılan türdür, bunun haricinde nadiren siyah kukas otu da kullanılır. Marrubium kelimesi ibranice ‘’mar’’ acı ve ‘’rob’’ çok anlamına gelen kelimelerden oluşur ve çok acı diye çevirebiliriz. Ayrıca latince ‘’vulgare’’ basit ‘’album’’ byaz ve ‘’lanatum’’ tüylü anlamına gelen isim-lerle de anılmıştır. Bitki Türkçe boz otu ismi ile anılır, çünkü grimsi yeşil renklidir. Tarihte ilk defa MS. 100. yılda yaşayan hekim boz otunun urlara ve vereme karşı etkili olduğunu iddia etmiş ve MÖ. 500 yıllarda yaşayan Hippokrat bronş ve sindirim rahatsızlıklarına karşı etkili olduğunu iddia etmiştir. Vatanı Paşaeli (Balkanlar) olan bitki günümüzde Batı Avrupa’dan doğu Türkistan’a kadar yayılmış ve en son olarak da Amerika’ya götürülen bitki orada yabanileşerek yayılmıştır.
Botanik: Bitki çok yıllık bitkidir ve küçük bir havuç büyüklüğünde ki kökleri üzerindeki gövdelerden meydana gelir ve her biri dört köşeli içi boş, çatallaşan ve tüylü saplardan oluşur. Alttan yukarı doğru küçülen yaprakları 3-5 cm uzunluğunda 2-3 cm eninde, karşılıklı, bir sonraki ile ters üzeri pürtüklü, kenarları kertikli, üst kısmı açık yeşil renkli alt kısmı tüylü ve grimsi yeşil renklidir. Çiçekleri yaprak sapı diplerinden gövdeyi saran bir çelenk üzerine dizilmiş küçük beyaz çiçeklerden meydana gelir. Beyaz çiçekleri iki çenekli olup alt çenekleri üç loplu, üst çenekleri iki çenekli ve tavşan kulağı gibi dikçedir. Kupa yaprakları yeşil renkli uçları sivri on loptan meydana gelir ve çan şeklindedir.
Yetiştirilmesi: Mart ayında saksı, sera veya camlıklara ekilen boz otu tohumları Nisan-Mayıs aylarında fideleri bahçe ve tarlalara ekilir. Çok yıllık olması nedeniyle her yıl hasadı yapılabilir. Boz otu kuru, verimsiz meralar, viraneler, yol kenarları, çit kenarları ve güneşli yerlerde daha gür yetişir.
Hasat zamanı: Hazirandan Ekime kadar toplanan boz otu (yaprak, çiçek ve sürgünleri) güneşte veya gölgede kurulur, kurutulurken ısının 35˚’yi geçmemesi gerekir. Malesef şifalı bitkiler toplama, kurutma, paketleme ve depolama işlemleri sırasında çok yanlışlar yapılmaktadır. Bitkinin şifalı kısmı yaprak veya çiçekleri ise asla Güneş altında kurutulmaz ve mutlaka gölgede kurutulmalıdır. Ayrıca örneğin bitki 5 günde kurudu ise, 2 gün daha kurumada bırakmak mahzurludur, çünkü birleşimindeki eterik yağları kaybettiğinden kalitesi düşer. Sadece bitki kökleri Güneş’te kurutulur ve kurur kurumaz hemen paketlenip depolanması gerekir. Şifalı bitkilerin Aktarlar’da açıkta satılması kalitesini kısa sürede düşürür ve etkisini oldukca azaltır.
Birleşimi: Boz otunun birleşimindeki maddeleri önemine göre şöyle sıralayabiliriz;
a) Diterpenler; Marrubiin %0,12-1 arasında olup en önemli türevdir. Ayrıca Premarrubiin (bu sonra marrubiin’e dönüşür), Marrubenol, Marrubiol ve Peregrinol
b) Flavonitler; Flavonglikozitler ve Flavonolglikozitler; Apigenin, Luteolin, Quercetin, Chrysoeriol, Vicenin, Vitexin
c) Hidroksisinamikasit türevleri; Chlorogenasit, Kaffeasit, Caffeoylchinaasit ve Rosmarinasit
d) N-içeren bileşikler; Kolin ve Betonicin
e) Eterik yağlar; Camphen, p—Cymol, Fenchen, Limonen, Sabinen, α-Terpinolen ve α-Pinen
f) Ayrıca %7 Tanin, Mineraller ve Vitaminler içerir.
Araştırmalar: Boz otu ve ilaçları ile hayvanlar üzerinde yeterince araştır-ma yapılmamıştır. Sadece kemeler üzerinde yapılan bir araştırmada boz otunun safra artırıcı ve mide salgısını artırıcı olduğu gözlenmiştir, fakat bu araştırma yeterli değildir.
Tesir şekli: Göğüs yumuşatıcı, balgam söktürücü, safra üretimini artırıcı, iştah açıcı, hazmettirici, bezleri çalıştırıcı, teskin edici ve yaraları iyileştiricidir.
Kullanılması:
a) Üniversite kliniklerinde yapılan araştırmalar yeterli değildir bu nedenle de boz otu ancak 2. dereceden bir şifalı bitkidir. Bu nedenle bugünkü bilgilere göre 2. sınıf bir şifalı bitkidir. Boz otu yerine göre daha etkili olan başka bitkiler kullanılmalıdır. Örneğin sindirim rahatsızlıklarına karşı Haronga-, Çörek-, Çentiyan-, veya Gökçek İksiri daha etkilidir.
b) Komisyon E’nin 22a nolu ve 01.02.1990 tarihli monografi bildirisinde boz otunun başta: ‘’İştahsızlık, sindirim rahatsızlıklarından tıkanma ve şişkinliğe ve de nefes yolları üşütmesine karşı kullanılır.’’ denmektedir.
c) Halk arasında: Bronşit, öksürük, astım, boğmaca gibi nefes yolları rahatsızlıları ile lenf rahatsızlıkları, kemik iliğindeki fonksiyon bozuklukları ve kalkan bezinin yetersiz çalışmasına (hipotiroidzm), idrar yolları iltihaplanması ve de safra yetersizliği , iştahsızlık, ishal, gastrit ve enterit gibi sindirim rahatsızlıklarına karşı kullanılır.
Çayı: Kurutulmuş ve ince kıyılmış boz otundan 1-2 kahve kaşığı demliğe konur ve üzerine 300-400 ml kaynar su ilave edilir. 5-10 dakika demlemeye bıraktıktan sonra süzülerek içilir.
Çay Harmanları;
Gökçek ACI Çayı (mide ve bağırsaklar için);
30 g Civanperçemi otu
30 g Melek otu kökü
20 g Boz otu
10 G Kantaron
10 g Çentiyan kökü
Gökçek bronş çayı (bronşit ve bronş genişlemesine);
20 g Boz otu
20 g Sinirli ot
20 g Kekik
20 g Yavşan otu
20 g Çuha çiçeği
Gökçek karaciğer ve safra çayı;
30 g Nane yaprağı
20 g Kızıl ot
20 g Boz otu
20 g Zerdeçal
10 g Ravent kökü
Gökçek mide-bağırsak çayı (hazmettirici);
10 g Zerdeçal kökü
30 g K.Hindiba kökü
30 g Nane yaprağı
10 g Kantaron
20 g Boz otu
Gökçek mide-bağırsak çayı (sindirim için);
40 g Boz otu
20 g Nane yaprağı
20 g K.Hindiba kökü
20 g Pelin otu
Gökçek boğmaca çayı;
20 g Güneş gülü otu
20 g Öksürük otu
20 g Kekik otu
20 g A. Itırı
20 g Boz otu
Gökçek mide-bağırsak çayı (sindirim);
20 g Hindiba ot ve kökü
20 g Kırlangıç otu
20 g Boz otu
20 g Nane yaprağı
10 g Eğri kökü
10 g Y.Akdiken kökü
Yan tesirleri: Bilinen bir yan tesiri yoktur.
Çok Yıllık | 0,3-0,6m | 6-9 Aylar | Ca,Na | Otu | ▼
Boz otu, Andorn, Marrubium vulgare L.
Köpek otu Syn: Marrubium album GILIB.
Kukas otu “ fanatum KUNTH
Familyası: Ballıbabagillerden, Lippenblütengewarchse, Lamiaceae (Labiatae)
Drugları: Bozotu: Marubii herba
Boz otunun kökleri ve kalın sapları hariç tamamı çay ve natürel ilaç yapımında kullanılır.
Giriş: Bozotu ballıbabagillerin bir alt grubu olan marrubiumgillerden olup bu gruba takriben 30 bitki dahildir. Bozotu bunlardan en çok ve yaygın olarak kullanılan türdür, bunun haricinde nadiren siyah kukas otu da kullanılır. Marrubium kelimesi ibranice ‘’mar’’ acı ve ‘’rob’’ çok anlamına gelen kelimelerden oluşur ve çok acı diye çevirebiliriz. Ayrıca latince ‘’vulgare’’ basit ‘’album’’ byaz ve ‘’lanatum’’ tüylü anlamına gelen isim-lerle de anılmıştır. Bitki Türkçe boz otu ismi ile anılır, çünkü grimsi yeşil renklidir. Tarihte ilk defa MS. 100. yılda yaşayan hekim boz otunun urlara ve vereme karşı etkili olduğunu iddia etmiş ve MÖ. 500 yıllarda yaşayan Hippokrat bronş ve sindirim rahatsızlıklarına karşı etkili olduğunu iddia etmiştir. Vatanı Paşaeli (Balkanlar) olan bitki günümüzde Batı Avrupa’dan doğu Türkistan’a kadar yayılmış ve en son olarak da Amerika’ya götürülen bitki orada yabanileşerek yayılmıştır.
Botanik: Bitki çok yıllık bitkidir ve küçük bir havuç büyüklüğünde ki kökleri üzerindeki gövdelerden meydana gelir ve her biri dört köşeli içi boş, çatallaşan ve tüylü saplardan oluşur. Alttan yukarı doğru küçülen yaprakları 3-5 cm uzunluğunda 2-3 cm eninde, karşılıklı, bir sonraki ile ters üzeri pürtüklü, kenarları kertikli, üst kısmı açık yeşil renkli alt kısmı tüylü ve grimsi yeşil renklidir. Çiçekleri yaprak sapı diplerinden gövdeyi saran bir çelenk üzerine dizilmiş küçük beyaz çiçeklerden meydana gelir. Beyaz çiçekleri iki çenekli olup alt çenekleri üç loplu, üst çenekleri iki çenekli ve tavşan kulağı gibi dikçedir. Kupa yaprakları yeşil renkli uçları sivri on loptan meydana gelir ve çan şeklindedir.
Yetiştirilmesi: Mart ayında saksı, sera veya camlıklara ekilen boz otu tohumları Nisan-Mayıs aylarında fideleri bahçe ve tarlalara ekilir. Çok yıllık olması nedeniyle her yıl hasadı yapılabilir. Boz otu kuru, verimsiz meralar, viraneler, yol kenarları, çit kenarları ve güneşli yerlerde daha gür yetişir.
Hasat zamanı: Hazirandan Ekime kadar toplanan boz otu (yaprak, çiçek ve sürgünleri) güneşte veya gölgede kurulur, kurutulurken ısının 35˚’yi geçmemesi gerekir. Malesef şifalı bitkiler toplama, kurutma, paketleme ve depolama işlemleri sırasında çok yanlışlar yapılmaktadır. Bitkinin şifalı kısmı yaprak veya çiçekleri ise asla Güneş altında kurutulmaz ve mutlaka gölgede kurutulmalıdır. Ayrıca örneğin bitki 5 günde kurudu ise, 2 gün daha kurumada bırakmak mahzurludur, çünkü birleşimindeki eterik yağları kaybettiğinden kalitesi düşer. Sadece bitki kökleri Güneş’te kurutulur ve kurur kurumaz hemen paketlenip depolanması gerekir. Şifalı bitkilerin Aktarlar’da açıkta satılması kalitesini kısa sürede düşürür ve etkisini oldukca azaltır.
Birleşimi: Boz otunun birleşimindeki maddeleri önemine göre şöyle sıralayabiliriz;
a) Diterpenler; Marrubiin %0,12-1 arasında olup en önemli türevdir. Ayrıca Premarrubiin (bu sonra marrubiin’e dönüşür), Marrubenol, Marrubiol ve Peregrinol
b) Flavonitler; Flavonglikozitler ve Flavonolglikozitler; Apigenin, Luteolin, Quercetin, Chrysoeriol, Vicenin, Vitexin
c) Hidroksisinamikasit türevleri; Chlorogenasit, Kaffeasit, Caffeoylchinaasit ve Rosmarinasit
d) N-içeren bileşikler; Kolin ve Betonicin
e) Eterik yağlar; Camphen, p—Cymol, Fenchen, Limonen, Sabinen, α-Terpinolen ve α-Pinen
f) Ayrıca %7 Tanin, Mineraller ve Vitaminler içerir.
Araştırmalar: Boz otu ve ilaçları ile hayvanlar üzerinde yeterince araştır-ma yapılmamıştır. Sadece kemeler üzerinde yapılan bir araştırmada boz otunun safra artırıcı ve mide salgısını artırıcı olduğu gözlenmiştir, fakat bu araştırma yeterli değildir.
Tesir şekli: Göğüs yumuşatıcı, balgam söktürücü, safra üretimini artırıcı, iştah açıcı, hazmettirici, bezleri çalıştırıcı, teskin edici ve yaraları iyileştiricidir.
Kullanılması:
a) Üniversite kliniklerinde yapılan araştırmalar yeterli değildir bu nedenle de boz otu ancak 2. dereceden bir şifalı bitkidir. Bu nedenle bugünkü bilgilere göre 2. sınıf bir şifalı bitkidir. Boz otu yerine göre daha etkili olan başka bitkiler kullanılmalıdır. Örneğin sindirim rahatsızlıklarına karşı Haronga-, Çörek-, Çentiyan-, veya Gökçek İksiri daha etkilidir.
b) Komisyon E’nin 22a nolu ve 01.02.1990 tarihli monografi bildirisinde boz otunun başta: ‘’İştahsızlık, sindirim rahatsızlıklarından tıkanma ve şişkinliğe ve de nefes yolları üşütmesine karşı kullanılır.’’ denmektedir.
c) Halk arasında: Bronşit, öksürük, astım, boğmaca gibi nefes yolları rahatsızlıları ile lenf rahatsızlıkları, kemik iliğindeki fonksiyon bozuklukları ve kalkan bezinin yetersiz çalışmasına (hipotiroidzm), idrar yolları iltihaplanması ve de safra yetersizliği , iştahsızlık, ishal, gastrit ve enterit gibi sindirim rahatsızlıklarına karşı kullanılır.
Çayı: Kurutulmuş ve ince kıyılmış boz otundan 1-2 kahve kaşığı demliğe konur ve üzerine 300-400 ml kaynar su ilave edilir. 5-10 dakika demlemeye bıraktıktan sonra süzülerek içilir.
Çay Harmanları;
Gökçek ACI Çayı (mide ve bağırsaklar için);
30 g Civanperçemi otu
30 g Melek otu kökü
20 g Boz otu
10 G Kantaron
10 g Çentiyan kökü
Gökçek bronş çayı (bronşit ve bronş genişlemesine);
20 g Boz otu
20 g Sinirli ot
20 g Kekik
20 g Yavşan otu
20 g Çuha çiçeği
Gökçek karaciğer ve safra çayı;
30 g Nane yaprağı
20 g Kızıl ot
20 g Boz otu
20 g Zerdeçal
10 g Ravent kökü
Gökçek mide-bağırsak çayı (hazmettirici);
10 g Zerdeçal kökü
30 g K.Hindiba kökü
30 g Nane yaprağı
10 g Kantaron
20 g Boz otu
Gökçek mide-bağırsak çayı (sindirim için);
40 g Boz otu
20 g Nane yaprağı
20 g K.Hindiba kökü
20 g Pelin otu
Gökçek boğmaca çayı;
20 g Güneş gülü otu
20 g Öksürük otu
20 g Kekik otu
20 g A. Itırı
20 g Boz otu
Gökçek mide-bağırsak çayı (sindirim);
20 g Hindiba ot ve kökü
20 g Kırlangıç otu
20 g Boz otu
20 g Nane yaprağı
10 g Eğri kökü
10 g Y.Akdiken kökü
Yan tesirleri: Bilinen bir yan tesiri yoktur.